เยฟเกนี ลิฟชิตซ์ นักฟิสิกส์ทฤษฎีผู้ร่วมสร้างตำราฟิสิกส์ระดับโลก

เยฟเกนี มิคาอิโลวิช ลิฟชิตซ์ (Evgeny Mikhailovich Lifshitz; 21 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1915 – 29 ตุลาคม ค.ศ. 1985) เป็นนักฟิสิกส์ชาวโซเวียตที่มีชื่อเสียงระดับโลก และเป็นพี่ชายของ อิลยา ลิฟชิตซ์ (Ilya Lifshitz) ซึ่งเป็นนักฟิสิกส์เช่นเดียวกัน

ประวัติและการศึกษา

ลิฟชิตซ์เกิดในครอบครัวชาวยิวที่เมืองคาร์คอฟ (Kharkov) ในจังหวัดคาร์คอฟ จักรวรรดิรัสเซีย (ปัจจุบันคือเมืองคาร์คิฟ ประเทศยูเครน) เขาเป็นหนึ่งในบุคคลเพียง 43 คนที่สามารถสอบผ่าน "เกณฑ์ขั้นต่ำทางทฤษฎี" (Theoretical Minimum) ของ เลฟ ลันเดา (Lev Landau) ซึ่งเป็นการทดสอบความรู้ทางฟิสิกส์และคณิตศาสตร์ที่เข้มงวดอย่างยิ่งสำหรับผู้ที่จะเข้าศึกษาในกลุ่มวิจัยของลันเดา

ผลงานทางวิชาการที่สำคัญ

ชุดตำรา Course of Theoretical Physics

ผลงานที่สร้างชื่อเสียงและเป็นที่ยอมรับมากที่สุดของลิฟชิตซ์คือการร่วมเขียนชุดตำรา Course of Theoretical Physics ร่วมกับ เลฟ ลันเดา ชุดหนังสือนี้มีเป้าหมายเพื่อนำเสนอความรู้ทางฟิสิกส์ในระดับบัณฑิตศึกษาให้ครอบคลุมทุกสาขาของฟิสิกส์ทฤษฎี ซึ่งปัจจุบันตำราชุดนี้ยังคงได้รับการยอมรับว่ามีคุณค่ามหาศาลและถูกนำมาใช้ในการเรียนการสอนฟิสิกส์ทั่วโลก

ทฤษฎีสัมพัทธภาพทั่วไปและข้อสันนิษฐาน BKL

ในด้านทฤษฎีสัมพัทธภาพทั่วไป ลิฟชิตซ์มีบทบาทสำคัญในการร่วมเสนอ ข้อสันนิษฐาน BKL (BKL conjecture) ซึ่งอธิบายเกี่ยวกับลักษณะของภาวะเอกฐานของความโค้ง (curvature singularity) ในจักรวาลวิทยา โดยข้อสันนิษฐานนี้ยังคงเป็นหนึ่งในปัญหาเปิดที่สำคัญที่สุดในวิชาแรงโน้มถ่วงคลาสสิก

ควอนตัมอิเล็กโทรไดนามิกส์และแรงคาสิเมียร์

ลิฟชิตซ์ได้สร้างผลงานสำคัญในสาขาควอนตัมอิเล็กโทรไดนามิกส์ (Quantum Electrodynamics) โดยเขาได้คำนวณหา แรงคาสิเมียร์ (Casimir force) ในโครงสร้างมหภาคของโลหะและไดอิเล็กทริกที่มีรูปแบบใดๆ ซึ่งเป็นการขยายความเข้าใจเกี่ยวกับแรงทางควอนตัมในระดับมหภาค

จุดลิฟชิตซ์ (Lifshitz Point)

นอกจากนี้ ชื่อของเขายังถูกนำไปใช้เรียก จุดลิฟชิตซ์ (Lifshitz point) ซึ่งเป็นจุดวิกฤตแบบพหุ (multicritical point) ในทางฟิสิกส์ของสสารควบแน่น ซึ่งถูกกำหนดชื่อนี้มาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1975