Extractive Industries Transparency Initiative (EITI) คืออะไร

Extractive Industries Transparency Initiative (EITI) หรือ โครงการริเริ่มความโปร่งใสในอุตสาหกรรมสกัดทรัพยากร เป็นองค์กรที่ตั้งอยู่ในประเทศนอร์เวย์ ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อสร้างมาตรฐานสากลสำหรับการกำกับดูแลทรัพยากรน้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ และแร่ธาตุ เพื่อแก้ไขปัญหาธรรมาภิบาลในภาคส่วนนี้

การดำเนินงานตามมาตรฐาน EITI

มาตรฐาน EITI กำหนดให้มีการเปิดเผยข้อมูลตลอดห่วงโซ่คุณค่าของอุตสาหกรรมสกัดทรัพยากร ตั้งแต่จุดสกัดจนถึงการนำรายได้เข้าสู่รัฐบาลและผลกระทบต่อเศรษฐกิจ ข้อมูลที่ต้องเปิดเผยประกอบด้วย:

• การจัดสรรและจดทะเบียนใบอนุญาตและสัญญา
• ผู้ถือหุ้นที่แท้จริง (Beneficial Owners) ของการดำเนินงาน
• ข้อตกลงทางกฎหมายและทางภาษี
• ปริมาณการผลิตและจำนวนเงินที่ชำระ
• การจัดสรรรายได้และผลกระทบต่อเศรษฐกิจ รวมถึงการจ้างงาน

ปัจจุบันมาตรฐาน EITI ถูกนำไปใช้ใน 55 ประเทศทั่วโลก โดยแต่ละประเทศจะต้องจัดทำรายงาน EITI ประจำปี เพื่อเปิดเผยข้อมูลเกี่ยวกับสัญญา ใบอนุญาต การผลิต การจัดเก็บรายได้ และการใช้จ่ายทางสังคมและเศรษฐกิจ

กลไกการตรวจสอบและโครงสร้างองค์กร

เพื่อให้มั่นใจในความถูกต้องและโปร่งใส ทุกประเทศที่เข้าร่วมจะผ่านกระบวนการที่เรียกว่า Validation ทุกๆ 3 ปี เพื่อประเมินการปฏิบัติตามมาตรฐาน EITI และส่งเสริมการเรียนรู้ในระดับประเทศ

โครงสร้างการบริหารจัดการ

ในแต่ละประเทศจะมีสำนักงานเลขาธิการแห่งชาติและกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลายฝ่าย (Multi-stakeholder Group) ซึ่งประกอบด้วยตัวแทนจากรัฐบาล บริษัทเอกชน และภาคประชาสังคม เพื่อตัดสินใจเกี่ยวกับกระบวนการ EITI ในประเทศนั้นๆ

ในระดับสากล มาตรฐาน EITI ถูกพัฒนาและกำกับดูแลโดยคณะกรรมการสากล (International Board) ซึ่งประกอบด้วยตัวแทนจากรัฐบาล บริษัทสกัดทรัพยากร องค์กรภาคประชาสังคม สถาบันการเงิน และองค์กรระหว่างประเทศ

ประวัติความเป็นมา

EITI ก่อตั้งขึ้นในเดือนกันยายน ปี 2002 โดยอดีตนายกรัฐมนตรีโทนี แบลร์ ของสหราชอาณาจักร ในระหว่างการประชุมสุดยอดว่าด้วยการพัฒนาที่ยั่งยืนที่เมืองโจฮันเนสเบิร์ก เพื่อตอบสนองต่อการอภิปรายสาธารณะเรื่อง "Resource Curse" หรือ คำสาปทรัพยากร (ความย้อนแย้งของความมั่งคั่ง) ซึ่งเป็นภาวะที่ประเทศที่มีทรัพยากรธรรมชาติมหาศาลกลับมีเศรษฐกิจที่ตกต่ำหรือธรรมาภิบาลที่ย่ำแย่

องค์กรนี้ก่อตั้งอย่างเป็นทางการในปี 2003 ที่ลอนดอน โดยตัวแทนจากรัฐบาล บริษัท และภาคประชาสังคมได้ตกลงในหลักการ 12 ประการ เพื่อเพิ่มความโปร่งใสในการชำระเงินและรายได้ในภาคส่วนนี้ โดยมีประเทศนำร่อง ได้แก่ ไนจีเรีย อาเซอร์ไบจาน กานา และสาธารณรัฐคีร์กีซ

โครงสร้างและเงินทุน

EITI ดำเนินการในรูปแบบสมาคมไม่แสวงหาผลกำไรภายใต้กฎหมายนอร์เวย์ โดยมีองค์กรหลัก 3 ส่วนคือ:

1. การประชุมสมาชิก (Members' Meeting): ทำหน้าที่กำกับดูแล EITI และประชุมร่วมกับการประชุมระดับโลกทุก 2-3 ปี
2. คณะกรรมการ EITI (EITI Board): พัฒนามาตรฐานและประเมินความคืบหน้าของประเทศสมาชิก
3. สำนักงานเลขาธิการระหว่างประเทศ (International Secretariat): ตั้งอยู่ที่กรุงออสโล ประเทศนอร์เวย์ เพื่อสนับสนุนการทำงานของคณะกรรมการ

การระดมทุนของ EITI แบ่งเป็นสองระดับ คือระดับประเทศซึ่งรัฐบาลเป็นผู้สนับสนุน และระดับสากลซึ่งได้รับเงินทุนจากประเทศสมาชิก รัฐบาลที่สนับสนุน และบริษัทเอกชน