แฟนตาสมาโกรี ภาพยนตร์การ์ตูนแอนิเมชันเรื่องแรกของโลก

แฟนตาสมาโกรี (Fantasmagorie หรือในบางครั้งเรียกว่า 'A Fantasy') เป็นภาพยนตร์แอนิเมชันสั้นสัญชาติฝรั่งเศสที่สร้างขึ้นในปี ค.ศ. 1908 โดย เอมิล โคล (Émile Cohl) ผลงานชิ้นนี้ถือเป็นหนึ่งในตัวอย่างแรกเริ่มของการทำแอนิเมชันแบบดั้งเดิม (การวาดด้วยมือ) และได้รับการยอมรับจากนักประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ว่า เป็นภาพยนตร์การ์ตูนแอนิเมชันเรื่องแรกของโลก

ลักษณะของภาพยนตร์และการนำเสนอ

เนื้อหาของภาพยนตร์ส่วนใหญ่ประกอบด้วยตัวละคร 'มนุษย์เส้น' (Stick man) ที่เคลื่อนที่ไปมาและเผชิญกับวัตถุต่าง ๆ ที่สามารถเปลี่ยนรูปร่างได้อย่างต่อเนื่อง (Morphing) เช่น ขวดไวน์ที่กลายเป็นดอกไม้ และดอกไม้ที่กลายเป็นช้าง นอกจากนี้ยังมีบางช่วงที่เป็นภาพเหตุการณ์จริง (Live action) ซึ่งปรากฏมือของผู้วาดแอนิเมชันเข้ามาในฉาก

ตัวละครหลักในเรื่องคือตัวตลกและสุภาพบุรุษ โดยมีตัวละครอื่น ๆ เช่น ผู้หญิงในโรงภาพยนตร์ที่สวมหมวกใบใหญ่พร้อมขนนกขนาดมหึมา และชายผู้แข็งแกร่ง (Strongman) ปรากฏตัวด้วย

การเปลี่ยนแปลงรูปร่างที่ไร้ขีดจำกัดในเรื่องนี้เป็นการแสดงความเคารพต่อกลุ่มศิลปะ Incoherent ซึ่งเป็นขบวนการทางศิลปะที่ถูกลืมในขณะนั้น ส่วนชื่อเรื่อง Fantasmagorie มาจากคำภาษาฝรั่งเศสที่หมายถึง 'Phantasmagoria' ซึ่งเป็นการแสดงโคมไฟวิเศษ (Magic lantern show) ในช่วงกลางศตวรรษที่ 19 ที่ใช้สร้างภาพผีหลอกหลอนให้เคลื่อนไหวได้

ประวัติการสร้างและเทคนิคการผลิต

เอมิล โคล ใช้เวลาสร้างสรรค์ผลงานชิ้นนี้ตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์จนถึงประมาณเดือนพฤษภาคมหรือมิถุนายน ค.ศ. 1908 โดยใช้รูปแบบการเล่าเรื่องแบบกระแสสำนึก (Stream of consciousness) และออกฉายครั้งแรกเมื่อวันที่ 17 สิงหาคม ค.ศ. 1908

กระบวนการผลิต

โคลสร้างภาพยนตร์เรื่องนี้ด้วยการวาดแต่ละเฟรมลงบนกระดาษ จากนั้นจึงถ่ายภาพแต่ละเฟรมลงบนฟิล์มเนกาทีฟ ซึ่งทำให้ภาพที่ออกมามีลักษณะเหมือนการวาดชอล์กสีขาวบนกระดานดำ ภาพยนตร์เรื่องนี้ประกอบด้วยภาพวาดทั้งหมด 700 ภาพ โดยแต่ละภาพถูกนำมาฉายซ้ำสองครั้ง (Animated "on twos") ส่งผลให้มีความยาวของภาพยนตร์เกือบ 2 นาที

เป็นที่สันนิษฐานว่าโคลอาจได้รับแรงบันดาลใจในเรื่องการใช้สไตล์กระดานดำมาจากผลงานเรื่อง Humorous Phases of Funny Faces (1906) ของ เจ. สจวร์ต แบล็กตัน (J. Stuart Blackton)

การอนุรักษ์และสำเนาภาพยนตร์

ปัจจุบันมีสำเนาของ Fantasmagorie ถูกเก็บรักษาไว้ในหอจดหมายเหตุภาพยนตร์หลายแห่ง ดังนี้:

• Academy Film Archive: เก็บรักษาสำเนาฟิล์มขนาด 16 มม. ซึ่งระบุว่าเป็นสำเนาแบบเต็มเฟรมเพียงฉบับเดียวที่หลงเหลืออยู่ โดยได้รับบริจาคจากเดวิด เชพเพิร์ด ซึ่งได้รับฟิล์มมาจาก จอห์น ดูบลิเยร์ ผู้ซึ่งมีปู่คือ ฟรานซิส ดูบลิเยร์ พนักงานของบริษัท Lumière ที่เคยประจำอยู่ในสหรัฐอเมริกา
• Gaumont Film Company: เก็บรักษาสำเนาฟิล์มขนาด 35 มม. ซึ่งบันทึกมาจากสำเนา 16 มม. ของ Academy Film Archive โดยผ่านกระบวนการฟื้นฟูและทำความสะอาดแบบดิจิทัล และสแกนด้วยความละเอียด 2K ทั้งนี้ เชื่อกันว่าฟิล์มเนกาทีฟต้นฉบับได้สูญหายไปแล้ว ซึ่งอาจเกิดจากการเสื่อมสภาพของฟิล์มไนเตรตหรือการถูกทำลายในอดีต