ภาษาฟูตูนา-อานิวา ภาษาโพลินีเซียในวานูอาตู

ภาษาฟูตูนา-อานิวา เป็นภาษาที่พูดในจังหวัดทาเฟอา (Tafea Province) ของประเทศวานูอาตู โดยเฉพาะบนเกาะฟูตูนาและเกาะอานิวา ซึ่งเป็นเกาะนอก (outlier islands) ของกลุ่มภาษาโพลินีเซีย ภาษาฟูตูนา-อานิวา มีผู้พูดประมาณ 1,500 คน และจัดอยู่ในตระกูลภาษาออสโตรนีเซียน (Austronesian) สาขาโพลินีเซีย

บางครั้งภาษานี้ถูกเรียกว่า ภาษาฟูตูนาตะวันตก เพื่อให้แตกต่างจากภาษาฟูตูนาตะวันออกที่พูดกันในหมู่เกาะวอลลิสและฟูตูนา

สัทศาสตร์ (Phonology)

สัทศาสตร์ของภาษาฟูตูนา-อานิวา มีความคล้ายคลึงกับภาษาโพลินีเซียส่วนใหญ่ แต่มีจุดที่แตกต่างอย่างเห็นได้ชัด เช่น การมีทั้งเสียง /l/ และ /r/ ในขณะที่ภาษาโพลินีเซียส่วนใหญ่มักจะมีเพียงเสียงใดเสียงหนึ่ง นอกจากนี้ยังมีการแยกความแตกต่างระหว่างเสียง /s/ และ /ʃ/ ในภาษาฟูตูนา และเสียง /s/ และ /tʃ/ ในภาษาอานิวา ซึ่งไม่เป็นปกติในภาษาโพลินีเซียทั่วไป

พยัญชนะ

พยัญชนะในภาษาฟูตูนา-อานิวา ประกอบด้วย:

• /p/: เสียงกักริมฝีปาก ไม่พ่นลม
• /t/: เสียงกักปุ่มเหงือก ไม่พ่นลม
• /k/: เสียงกักเพดานอ่อน ไม่พ่นลม
• /m/: เสียงนาสิกริมฝีปาก
• /n/: เสียงนาสิกปุ่มเหงือก
• /ŋ/: เสียงนาสิกเพดานอ่อน
• /f/: เสียงเสียดแทรกริมฝีปาก (ในภาษาอานิวา มักใช้แทนเสียง /v/ ของภาษาฟูตูนา)
• /l/: เสียงข้างลิ้นปุ่มเหงือก
• /r/: เสียงรัวลิ้นปุ่มเหงือก
• /s/: เสียงเสียดแทรกปุ่มเหงือก
• /ʃ/: เสียงเสียดแทรกเพดานแข็ง (พบในภาษาฟูตูนา) และ /tʃ/ (พบในภาษาอานิวา)

สระ

สระในภาษานี้ประกอบด้วย 5 เสียงหลัก ได้แก่ /i/, /e/, /a/, /o/, และ /u/ โดยสระ /i/ และ /u/ จะกลายเป็นกึ่งสระเมื่ออยู่หน้าหรือหลังสระตัวอื่น

ความแตกต่างระหว่างภาษาอานิวาและฟูตูนา

ความแตกต่างที่สำคัญที่สุดคือการเกิดเสียงเพดานแข็ง (palatalisation) ของพยัญชนะฟันในภาษาอานิวา เมื่ออยู่หน้าสระเสียงสูงและกลาง เช่น คำว่า te/ti ในภาษาฟูตูนา จะกลายเป็น ce/ci ในภาษาอานิวา นอกจากนี้ ในภาษาอานิวายังมีการปรับเปลี่ยนเสียง /k/ ให้เป็น /q/ หรือ /y/ ตามสระที่ตามมา ซึ่งแสดงถึงความซับซ้อนทางสัทศาสตร์ที่น่าสนใจ

สัณฐานวิทยา (Morphology)

สรรพนามและเครื่องหมายระบุบุคคล

ลักษณะเด่นของภาษาฟูตูนา-อานิวา คือการแบ่งจำนวนของสรรพนามออกเป็น 4 ระดับ ได้แก่ เอกพจน์ (singular), ทวิพจน์ (dual), ตรีพจน์ (trial) และพหูพจน์ (plural) ซึ่งการแยกตรีพจน์และพหูพจน์ในภาษาโพลินีเซียถือเป็นลักษณะที่หาได้ยาก

สรรพนามในภาษานี้แบ่งออกเป็น 5 ชุดหลัก ได้แก่ สรรพนามบุคคล, สรรพนามแสดงความเป็นเจ้าของ, สรรพนามคำถาม, สรรพนามเน้นย้ำ และสรรพนามชี้เฉพาะ

การสร้างสรรพนาม

สรรพนามสามารถแยกส่วนประกอบทางสัณฐานวิทยาได้อย่างชัดเจน ตัวอย่างเช่น คำว่า akorua (สรรพนามบุรุษที่สอง ทวิพจน์) เกิดจากการรวมกันของ:

• a-: คำนำหน้าสรรพนามบุคคล
• -ko-: ส่วนแทรกระบุบุรุษที่สอง
• -(r)ua: ส่วนท้ายระบุจำนวนทวิพจน์

สรรพนามแสดงความเป็นเจ้าของ

ภาษานี้มีการใช้สรรพนามเพื่อระบุความเป็นเจ้าของที่แบ่งแยกไม่ได้ (inalienable possession) สำหรับบุคคลเอกพจน์ โดยจะวางไว้หน้าคำนามที่แสดงความเป็นเจ้าของนั้น เช่น อวัยวะในร่างกาย