GBA Plus การวิเคราะห์เชิงลึกเพื่อความเท่าเทียมในนโยบายแคนาดา
สรุปใจความสำคัญ
- GBA Plus ไม่ใช่การรณรงค์ แต่เป็นกระบวนการวิเคราะห์เพื่อให้นักกำหนดนโยบายท้าทายสมมติฐานเดิมและสร้างนโยบายที่ครอบคลุมความหลากหลาย
- คำว่า 'Plus' หมายถึงการนำปัจจัยอื่น เช่น เชื้อชาติ ศาสนา และอายุ มาวิเคราะห์ร่วมกับเพศสภาพ (Intersectionality)
- นายกรัฐมนตรี Justin Trudeau ได้สั่งให้การใช้ GBA Plus เป็นข้อบังคับสำหรับคณะรัฐมนตรีในปี 2021 เพื่อแก้ไขความไม่เท่าเทียมเชิงระบบ
Gender-based Analysis Plus (GBA Plus) หรือการวิเคราะห์ตามปัจจัยทางเพศและปัจจัยอื่น ๆ เป็นกระบวนการวิเคราะห์ที่สร้างขึ้นโดย Status of Women Canada เพื่อใช้ในการตรวจสอบนโยบายของรัฐบาลแคนาดาในมิติด้านเพศสภาพ เพื่อประเมินว่าผู้หญิง ผู้ชาย และบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศ (non-binary) มีประสบการณ์ที่แตกต่างกันอย่างไรต่อตัวนโยบาย โปรแกรม และโครงการริเริ่มต่าง ๆ ของรัฐ
คำว่า 'Plus' ใน GBA Plus หมายถึงการพิจารณาถึง จุดตัดของอัตลักษณ์ (Intersectionality) ซึ่งรวมถึงปัจจัยอื่น ๆ ที่ประกอบขึ้นเป็นประชากรของแคนาดา เช่น เชื้อชาติ, ชาติพันธุ์, ศาสนา, อายุ, การศึกษา, รสนิยมทางเพศ, วัฒนธรรม, รายได้, ภาษา รวมถึงความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจ เพื่อดูว่าความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยเหล่านี้ส่งผลต่อการเข้าถึงและประสบการณ์ในการใช้บริการของรัฐอย่างไร
ประวัติและความเป็นมา
แนวคิดนี้เริ่มต้นจากการที่รัฐบาลแคนาดาให้คำมั่นสัญญาในการประชุมสตรีโลกปี 1995 ที่ปักกิ่ง ต่อมาในปี 2005 คณะกรรมการถาวรด้านสถานภาพสตรีได้ออกรายงานเกี่ยวกับการนำ GBA ไปใช้ในหน่วยงานรัฐบาลกลาง และเน้นย้ำว่าการวิเคราะห์นี้ไม่ควรจำกัดอยู่เพียงแค่ "ประเด็นของผู้หญิง" แต่ควรครอบคลุมถึงด้านงบประมาณ การค้า และการป้องกันประเทศด้วย
ในปี 2011 ได้มีการเปลี่ยนชื่อจาก GBA เป็น GBA Plus (GBA+) เพื่อสะท้อนถึงการเปลี่ยนจุดเน้นจากการพิจารณาเพียงเรื่องเพศสภาพ ไปสู่การพิจารณาปัจจัยด้านอัตลักษณ์ที่หลากหลายมากขึ้น และในปี 2015 นายกรัฐมนตรี Justin Trudeau ได้แต่งตั้งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสถานภาพสตรีคนแรกเข้าสู่คณะรัฐมนตรี เพื่อตอกย้ำความมุ่งมั่นในการนำมิติด้านเพศและความหลากหลายมาใช้ในการตัดสินใจเชิงนโยบาย
การนำ GBA Plus ไปใช้งานจริง
GBA Plus ถูกนำมาใช้ในหลากหลายมิติเพื่อลดอคติและเพิ่มความครอบคลุม เช่น:
- การจัดซื้อจัดจ้าง: กระทรวงกลาโหมใช้ GBA+ เพื่อให้แน่ใจว่าอุปกรณ์และเครื่องแบบทหารได้รับการออกแบบให้เหมาะสมกับสรีระและความต้องการที่หลากหลาย ไม่ใช่เพียงแค่มาตรฐานของผู้ชาย
- การบังคับใช้กฎหมาย: กองกำลังตำรวจม้าแคนาดา (RCMP) ใช้ GBA+ ในการพัฒนาเครื่องมือเพื่อเพิ่มความเข้าใจทางวัฒนธรรม และปรับปรุงการตอบสนองต่อความรุนแรงทางเพศ (Gender-based Violence)
- การจ้างงาน: ใช้เพื่อทบทวนกลยุทธ์การสรรหาบุคลากรเพื่อให้เกิดความหลากหลายในสถานที่ทำงาน
ข้อโต้แย้งและคำวิจารณ์
แม้จะเป็นก้าวสำคัญ แต่ GBA Plus ก็เผชิญกับคำวิจารณ์หลายประการ:
- การบังคับใช้ที่ไม่ทั่วถึง: รายงานจากสำนักงานผู้ตรวจการทั่วไปของแคนาดา (OAG) ระบุว่าหน่วยงานรัฐส่วนใหญ่ไม่ได้ใช้ GBA+ อย่างจริงจังเนื่องจากไม่มีข้อบังคับ จนกระทั่งนายกรัฐมนตรี Justin Trudeau ได้สั่งการให้คณะรัฐมนตรีทุกคนนำ GBA+ มาใช้ในการตัดสินใจเชิงนโยบายเมื่อวันที่ 15 มกราคม 2021
- ความเข้าใจที่คลาดเคลื่อน: นักวิชาการบางส่วนมองว่าโมเดล GBA+ อาจไม่สามารถวิเคราะห์ "จุดตัดของอัตลักษณ์" ได้อย่างลึกซึ้งพอ และบางครั้งถูกมองว่าเป็นเพียงการเพิ่มขั้นตอนทางธุรการ (Red Tape) โดยไม่ได้เปลี่ยนแก่นของนโยบายที่เหลื่อมล้ำให้ดีขึ้น
คำถามที่พบบ่อย
GBA Plus แตกต่างจาก GBA อย่างไร?
GBA เน้นการวิเคราะห์ผลกระทบทางเพศ (ชาย-หญิง) เป็นหลัก แต่ GBA Plus เพิ่มการวิเคราะห์ปัจจัยอัตลักษณ์อื่น ๆ เช่น เชื้อชาติ อายุ และความพิการ เพื่อให้เห็นภาพรวมของความเหลื่อมล้ำที่ซับซ้อนขึ้น
ใครเป็นผู้รับผิดชอบหลักในการนำ GBA Plus ไปใช้ในแคนาดา?
Women and Gender Equality Canada (WAGE) เป็นหน่วยงานหลักที่รับผิดชอบการนำ GBA Plus ไปปรับใช้ทั่วทั้งรัฐบาล แต่ทุกหน่วยงานและองค์กรของรัฐมีพันธกิจที่ต้องปฏิบัติตาม
GBA Plus ช่วยปรับปรุงนโยบายสาธารณะได้อย่างไร?
ช่วยให้นักกำหนดนโยบายระบุได้ว่าใครจะได้รับประโยชน์หรือเสียประโยชน์จากนโยบายนั้น ๆ และช่วยลดอคติในการออกแบบบริการ เช่น การออกแบบเครื่องแบบทหารให้เหมาะกับทุกเพศ หรือการสร้างระบบการจ้างงานที่เปิดกว้างสำหรับกลุ่มผู้ด้อยโอกาส