กลึคเคลแห่งฮาเมิลน์ นักธุรกิจหญิงและผู้บันทึกประวัติศาสตร์ชาวยิว

กลึคเคลแห่งฮาเมิลน์ (Glückel of Hameln; ภาษาอิดดิช: גליקל בת ר’ יהודה לייב האַמיל) มีชีวิตอยู่ระหว่างปี ค.ศ. 1646 ถึง 19 กันยายน ค.ศ. 1724 เป็นนักธุรกิจหญิงและผู้เขียนบันทึกความทรงจำชาวยิวในเยอรมนี เธอเขียนบันทึกชีวิตของเธอเป็นภาษาอิดดิชตะวันตก (Western Yiddish) ตลอดระยะเวลากว่า 30 ปี โดยมีจุดประสงค์เริ่มแรกเพื่อเป็น "พินัยกรรมทางจริยธรรม" ให้แก่ลูกหลานของเธอ

บันทึกความทรงจำของกลึคเคลถือเป็นเอกสารชิ้นสำคัญทางประวัติศาสตร์ เนื่องจากเป็นบันทึกความทรงจำภาษาอิดดิชเพียงเล่มเดียวในยุคก่อนสมัยใหม่ที่เขียนโดยผู้หญิง ซึ่งให้ภาพสะท้อนที่ละเอียดอ่อนและลึกซึ้งเกี่ยวกับวิถีชีวิตของชาวยิวในเยอรมนีช่วงปลายศตวรรษที่ 17 ถึงต้นศตวรรษที่ 18 ทำให้กลายเป็นแหล่งข้อมูลสำคัญสำหรับนักประวัติศาสตร์ นักภาษาศาสตร์ และนักสังคมวิทยาในปัจจุบัน

ภูมิหลังและการตั้งชื่อ

ชื่อ "Gl"ckel" เป็นชื่อที่ได้รับความนิยมในยุคกลาง โดยเป็นรูปย่อของคำว่า "Gl"ck" ในภาษาเยอรมัน ซึ่งแปลว่า "โชคดี" (ตรงกับคำว่า "Mazal" ในภาษาฮีบรู) สำหรับชาวยิวอาชเคนาซี (Ashkenazi Jews) จะใช้คำว่า Gl"ck หรือ Glick ในขณะที่ชาวยิวเซฟาร์ดิก (Sephardic Jews) จะใช้คำว่า Mazal ส่วนคำลงท้าย "-el" เป็นการทำให้ชื่อดูเล็กลงหรือแสดงความเอ็นดู (diminutive) ซึ่งพบได้ในหลายรูปแบบ เช่น Glukel, Glukil หรือ Glikel

ตามประเพณีการตั้งชื่อของชาวยิวในสมัยนั้น ชื่อที่เธอใช้และน่าจะเป็นชื่อที่เธอพึงพอใจที่สุดคือ "Glikl bas Judah Leib" ซึ่งหมายถึง "กลึคเคล ลูกสาวของจูดาห์ ไลบ์"

ชีวิตและการทำงาน

วัยเด็กและการศึกษา

กลึคเคลเกิดในครอบครัวที่มั่งคั่งในเมืองฮัมบูร์ก ประมาณปี ค.ศ. 1646 หรือ 1647 เป็นบุตรคนหนึ่งในบรรดาพี่น้อง 6 คน พ่อของเธอคือ จูดาห์ โจเซฟ ไลบ์ (Judah Joseph Leib) ซึ่งเป็นพ่อค้าเพชรที่ประสบความสำเร็จและเป็นผู้นำในชุมชนชาวยิว (parnas) ส่วนแม่ของเธอก็มีส่วนร่วมในการทำธุรกิจด้วย

ในปี ค.ศ. 1649 เมื่อกลึคเคลอายุได้ไม่ถึง 3 ปี ครอบครัวของเธอและชุมชนชาวยิวอาชเคนาซีในฮัมบูร์กถูกขับไล่ไปยังเมืองอัลโตนา อย่างไรก็ตาม ด้วยความเคารพที่ผู้คนมีต่อพ่อของเธอ เขาจึงเป็นชาวยิวเยอรมันคนแรกที่ได้รับอนุญาตให้กลับเข้ามาในฮัมบูร์ก

แม้ว่าในสมัยนั้นผู้หญิงจะไม่ได้รับอนุญาตให้ศึกษาคัมภีร์โทราห์ แต่กลึคเคลได้รับการศึกษาในโรงเรียนประถมชาวยิวแบบดั้งเดิมที่เรียกว่า Cheder ซึ่งทำให้เธอสามารถอ่านเขียนภาษาฮีบรูและมีความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับศาสนายิว

ชีวิตสมรสและการทำธุรกิจ

กลึคเคลหมั้นหมายเมื่ออายุ 12 ปี และแต่งงานกับ ไฮยิมแห่งฮาเมิลน์ (Hayyim of Hameln) ในปี ค.ศ. 1660 ขณะที่เธออายุ 14 ปี หลังจากแต่งงานช่วงแรกทั้งคู่พำนักอยู่ที่บ้านพ่อแม่ของฝ่ายชายในเมืองฮาเมิลน์ ก่อนจะย้ายมาอยู่กับพ่อแม่ของกลึคเคลในฮัมบูร์ก ซึ่งไฮยิมได้เริ่มต้นธุรกิจค้าทองคำจนกลายเป็นนักธุรกิจที่มั่งคั่ง

กลึคเคลไม่ได้เป็นเพียงแม่บ้าน แต่เธอมีบทบาทสำคัญในการช่วยสามีค้าไข่มุกเมล็ดพืช (seed pearls) และเมื่อไฮยิมเสียชีวิตในปี ค.ศ. 1689 เธอก็ได้เข้ามาบริหารธุรกิจครอบครัวอย่างเต็มตัว เธอเป็นหนึ่งในผู้หญิงเพียงไม่กี่คนที่เดินทางเพียงลำพังเพื่อไปติดต่อค้าขายในตลาดและงานแสดงสินค้าต่างๆ ทั่วยุโรป โดยบันทึกของเธอระบุถึงการเดินทางไปยังเมืองสำคัญ เช่น อัมสเตอร์ดัม, แบมเบิร์ก, แดนซิก, ฮันโนเวอร์, โคเปนเฮเกน, แฟรงก์เฟิร์ต, ไลป์ซิก, เบอร์ลิน, เวียนนา, เมตซ์ และปารีส

ครอบครัวและการแต่งงานครั้งที่สอง

กลึคเคลและไฮยิมมีบุตรด้วยกันทั้งหมด 14 คน (เสียชีวิตในวัยทารก 2 คน) ลูกๆ ของเธอหลายคนได้แต่งงานเข้ากับครอบครัวชาวยิวที่มีชื่อเสียงในยุโรป

ในปี ค.ศ. 1700 หรือ 11 ปีหลังจากสามีคนแรกเสียชีวิต กลึคเคลตัดสินใจแต่งงานใหม่กับ เซิร์ฟ เลวี (Cerf Levy) นายธนาคารและผู้นำชุมชนจากเมืองเมตซ์ เพื่อหวังว่าการแต่งงานจะช่วยปกป้องอนาคตของลูกๆ ของเธอได้ อย่างไรก็ตาม เลวีประสบปัญหาทางการเงินอย่างรุนแรงจนล้มละลาย และทำให้ทรัพย์สินของกลึคเคลสูญสิ้นไปด้วย เลวีเสียชีวิตในปี ค.ศ. 1712 ทิ้งให้กลึคเคลเป็นม่ายเป็นครั้งที่สอง

ในช่วงบั้นปลายชีวิต กลึคเคลอาศัยอยู่เพียงลำพังจนกระทั่งล้มป่วยในปี ค.ศ. 1715 และย้ายไปอยู่กับ เอสเธอร์ ลูกสาวของเธอและลูกเขยในเมืองเมตซ์ จนกระทั่งเธอเสียชีวิตด้วยสาเหตุธรรมชาติเมื่อวันที่ 19 กันยายน ค.ศ. 1724

บันทึกความทรงจำของกลึคเคลแห่งฮาเมิลน์

กลึคเคลเริ่มเขียนบันทึกความทรงจำในปี ค.ศ. 1691 สองปีหลังจากสามีคนแรกเสียชีวิต เพื่อปลอบประโลมจิตใจจากความโศกเศร้า เธอเขียนบันทึกต่อเนื่องจนถึงปี ค.ศ. 1699 และกลับมาเขียนอีกครั้งในปี ค.ศ. 1715 หลังจากสามีคนที่สองเสียชีวิต จนกระทั่งเขียนเล่มที่ 7 ซึ่งเป็นเล่มสุดท้ายเสร็จสมบูรณ์ในปี ค.ศ. 1719

บันทึกเหล่านี้ไม่เพียงแต่บอกเล่าเรื่องราวส่วนตัว แต่ยังบันทึกเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ที่เธอได้ประสบในช่วงชีวิต ซึ่งรวมถึงช่วงปลายของสงครามสามสิบปี (Thirty Years' War) และสภาพสังคม เศรษฐกิจ และการเมืองของชาวยิวในยุโรปช่วงศตวรรษที่ 17-18