พุทธศาสนาแบบกรีก บทบาทของพระสงฆ์ชาวกรีกในการเผยแผ่พระธรรม

บทบาทของพระสงฆ์ชาวกรีกในการพัฒนาพุทธศาสนาภายใต้การอุปถัมภ์ของพระเจ้าอโศกมหาราช (ประมาณ 260 ปีก่อนคริสตกาล) และต่อมาในรัชสมัยของพระเจ้าเมนันเดอร์ กษัตริย์แห่งอาณาจักรกรีก-อินเดีย (ครองราชย์ประมาณ 165/155–130 ปีก่อนคริสตกาล) ถูกบันทึกไว้ใน มหาวงศ์ (Mahavamsa) ซึ่งเป็นคัมภีร์ประวัติศาสตร์ทางพุทธศาสนาสายเถรวาทที่สำคัญซึ่งรวบรวมขึ้นในศรีลังกาในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 6 เป็นภาษาบาลี

คัมภีร์มหาวงศ์ หรือ "พงศาวดารฉบับใหญ่" ครอบคลุมประวัติศาสตร์พุทธศาสนาตั้งแต่ศตวรรษที่ 6 ก่อนคริสตกาลจนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 4 โดยเขียนขึ้นโดยพระมหานามะ ซึ่งเป็นพระอนุชาของพระเจ้าธาตุเสนะแห่งเมืองอนุราธปุระ โดยอาศัยข้อมูลจากคัมภีร์ทีปวงศ์ (Dipavamsa) ที่เขียนขึ้นก่อนหน้านั้นประมาณ 5 ศตวรรษ

บริบททางประวัติศาสตร์และการสังคายนาครั้งที่ 3

พระเจ้าอโศกมหาราชทรงเรียกประชุมสังคายนาครั้งที่ 3 เมื่อประมาณ 250 ปีก่อนคริสตกาล ณ เมืองปาฏลีบุตร (ปัจจุบันคือเมืองปัตนา) โดยมีพระโมคคัลลีบุตรติสสเถระเป็นประธาน การสังคายนาครั้งนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งในการจัดระเบียบพระธรรมวินัยและชำระพุทธศาสนาให้บริสุทธิ์จากกลุ่มคนที่เข้ามาบวชเพื่อหวังลาภยศจากการอุปถัมภ์ของราชสำนัก

ในครั้งนี้ พระไตรปิฎก (Tipiṭaka) ซึ่งประกอบด้วย พระวินัยปิฎก (กฎระเบียบสงฆ์), พระสุตตันตปิฎก (พระธรรมเทศนา) และพระอภิธรรมปิฎก (ปรัชญาขั้นสูง) ได้ถูกทำให้เป็นมาตรฐานและเป็นรากฐานของพุทธศาสนาสายเถรวาท

เป้าหมายสำคัญอีกประการหนึ่งของการสังคายนาคือการส่งสมณทูตออกไปเผยแผ่พุทธศาสนาในดินแดนต่างๆ ซึ่งพระเจ้าอโศกทรงมุ่งหวังให้พระธรรมแผ่ขยายไปทั่วเอเชียจนถึงลุ่มแม่น้ำเมดิเตอร์เรเนียน ซึ่งปรากฏหลักฐานชัดเจนในศิลาจารึกของพระเจ้าอโศก (Edicts of Ashoka)

การแพร่ขยายสู่ชุมชนชาวกรีก

จากศิลาจารึกของพระเจ้าอโศก พบว่ามีประชากรชาวกรีก (ซึ่งในสมัยโบราณเรียกว่า โยนก (Yona) หรือ ยวน (Yavanas)) อาศัยอยู่ในเขตปกครองทางตะวันตกเฉียงเหนือของอินเดีย ชาวกรีกเหล่านี้จำนวนมากได้เปลี่ยนมานับถือพุทธศาสนาภายใต้การนำของพระเจ้าอโศก

คัมภีร์มหาวงศ์ระบุว่า ชาวกรีกไม่ได้เป็นเพียงผู้รับคำสอนเท่านั้น แต่ยังมีบทบาทสำคัญในฐานะ "สมณทูต" หรือผู้เผยแผ่ศาสนาของพระเจ้าอโศก โดยพระสงฆ์ชาวกรีกได้ทำหน้าที่เป็นตัวกลางในการนำพุทธศาสนาเข้าสู่ดินแดนเฮลเลนิสติกและเอเชียกลาง

พุทธศาสนาในอาณาจักรกรีก-อินเดีย

ประมาณ 50 ปีหลังจากยุคพระเจ้าอโศก อาณาจักรกรีก-แบกเตรียได้รุกรานอินเดียตอนเหนือจนถึงเมืองปาฏลีบุตร และสถาปนาอาณาจักรกรีก-อินเดียขึ้น พุทธศาสนาเจริญรุ่งเรืองอย่างมากภายใต้กษัตริย์ชาวกรีก โดยเฉพาะในรัชสมัยของ พระเจ้าเมนันเดอร์ (Menander I)

มีการสันนิษฐานว่าการรุกรานของชาวกรีกในยุคนี้มีส่วนช่วยปกป้องพุทธศาสนาจากการเบียดเบียนของอาณาจักรศุงคะ (Shunga Empire) ซึ่งไม่สนับสนุนพุทธศาสนา พระสงฆ์ชาวกรีกยังคงมีบทบาทสำคัญในการเผยแผ่ศาสนาไปไกลถึงศรีลังกา ซึ่งเป็นการสร้างเครือข่ายความเชื่อที่เชื่อมโยงระหว่างปรัชญากรีกและพุทธธรรม