ประวัติศาสตร์และวิวัฒนาการของวรรณกรรมยูเครน

วรรณกรรมยูเครน (Ukrainian: Українська література) โดยทั่วไปหมายถึงผลงานเขียนที่สร้างสรรค์ขึ้นในภาษายูเครน อย่างไรก็ตาม ในความหมายที่กว้างขึ้น วรรณกรรมยูเครนยังครอบคลุมถึงผลงานวรรณกรรมทั้งหมดที่ถูกสร้างขึ้นภายในดินแดนของยูเครน ไม่ว่าจะเป็นภาษาใดก็ตาม

นิยามและขอบเขตของวรรณกรรมยูเครน

นิยามของวรรณกรรมยูเครนมีการเปลี่ยนแปลงตามยุคสมัย ในช่วงยุคโรแมนติก วรรณกรรมยูเครนถูกจำกัดความไว้เพียงผลงานที่เขียนด้วยภาษาถิ่นยูเครน ซึ่งเริ่มมีบทบาทสำคัญในการเขียนตั้งแต่ศตวรรษที่ 19 เป็นต้นมา

อย่างไรก็ตาม นักวิชาการอย่าง Dmytro Chyzhevsky และ George Grabowicz ได้โต้แย้งว่า ประเพณีทางวรรณกรรมหนึ่งๆ อาจใช้ภาษาที่แตกต่างกันในแต่ละช่วงของการพัฒนา ดังนั้น ผลงานที่เขียนด้วยภาษาที่ทรงอิทธิพลในดินแดนยูเครนก่อนการผงาดขึ้นของภาษายูเครนสมัยใหม่ เช่น The Tale of Igor's Campaign (เขียนด้วยภาษา Old East Slavic) หรือกวีนิพนธ์ภาษาโปแลนด์ของ Ivan Velychkovskyi และงานเขียนภาษารัสเซียของ Hrebinka, Kvitka และ Shevchenko ต่างถูกนับเป็นส่วนสำคัญของวรรณกรรมยูเครน

ในปัจจุบัน วรรณกรรมยูเครนสามารถแบ่งออกเป็นกลุ่มนักเขียนที่ใช้ภาษายูเครนและนักเขียนที่ใช้ภาษารัสเซียซึ่งอาศัยอยู่ในยูเครนและเขียนถึงหัวข้อที่เกี่ยวข้องกับยูเครน นอกจากนี้ งานเขียนที่ใช้ภาษา Surzhyk (ภาษาผสมระหว่างยูเครนและรัสเซีย) หรือผลงานของนักเขียนต่างชาติที่เขียนเป็นภาษายูเครน รวมถึงวรรณกรรมภาษาตาตาร์ในไครเมีย ก็ถูกนับรวมอยู่ในขอบเขตนี้ด้วย

วิวัฒนาการทางประวัติศาสตร์

วรรณกรรมยูเครนมีรากฐานมาจากยุค Kievan Rus' ซึ่งมีการเขียนพงศาวดารและกวีนิพนธ์มหากาพย์ด้วยภาษา Old Church Slavonic และ Church Slavonic ในขณะที่ภาษาพูดทั่วไปในดินแดนดังกล่าวคือภาษา Old East Slavic ซึ่งต่อมาได้วิวัฒนาการเป็นภาษายูเครน ภาษารัสเซีย และภาษาเบลารุส

ในช่วงเวลาต่อมา วรรณกรรมยูเครนพัฒนาขึ้นภายใต้การปกครองของมหาอำนาจต่างชาติหลายกลุ่ม เช่น สหภาพโปแลนด์-ลิทัวเนีย, โปแลนด์, จักรวรรดิรัสเซีย, ราชอาณาจักรโรมาเนีย, จักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการี และจักรวรรดิออตโตมัน การถูกครอบงำทางวัฒนธรรมทำให้วรรณกรรมกลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการรักษาอัตลักษณ์ของชาติ

การศึกษาด้านวรรณกรรมยูเครน

การรวบรวมผลงานวรรณกรรมยูเครนอย่างเป็นระบบครั้งแรกเกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1829 โดย Ivan Mohylnytsky นักบวชกรีกคาทอลิกชาวกาลิเซีย ซึ่งรวบรวมงานเขียนตั้งแต่ยุคกลางจนถึงยุคสมัยใหม่ตอนต้น รวมถึงเอกสารทางกฎหมาย เช่น กฎหมายของลิทัวเนีย (Statutes of Lithuania) และงานเขียนของ Ivan Kotliarevsky

ในช่วงศตวรรษที่ 19 การถกเถียงเรื่องความต่อเนื่องทางประวัติศาสตร์ของวรรณกรรมยูเครนทวีความรุนแรงขึ้น โดยเฉพาะภายใต้การปกครองของจักรวรรดิรัสเซีย ซึ่งพยายามจำกัดการใช้ภาษาและอัตลักษณ์ยูเครน โดยนักวิชาการอย่าง Ivan Franko ได้เสนอว่า ลำดับเวลาของวรรณกรรมยูเครนควรเริ่มต้นตั้งแต่ยุคกลาง ไม่ใช่เริ่มในปี ค.ศ. 1798 ตามที่บางกลุ่มเชื่อ

การต่อสู้และอัตลักษณ์ในยุคสมัยใหม่

ตั้งแต่ศตวรรษที่ 19 เป็นต้นมา วรรณกรรมยูเครนเริ่มเขียนในรูปแบบภาษาพูด (colloquial form) ซึ่งส่งผลให้เกิดการเติบโตของขบวนการชาตินิยมและการเรียกร้องเอกราช

อย่างไรก็ตาม จักรวรรดิรัสเซียและสหภาพโซเวียตในเวลาต่อมาได้พยายามปราบปรามและจำกัดการใช้ภาษาและหัวข้อในการเขียนวรรณกรรมยูเครนอย่างต่อเนื่อง การกู้คืนและจัดตำแหน่งใหม่ของวรรณกรรมในอดีตจึงเป็นกระบวนการสำคัญในการสร้างชาติยูเครนหลังได้รับเอกราช

นับตั้งแต่การประกาศเอกราชของยูเครน มีแนวโน้มของการส่งเสริมภาษายูเครน (Ukrainianization) และการลดอิทธิพลของภาษารัสเซีย (Derussification) ในวงการสิ่งพิมพ์ ซึ่งทำให้สัดส่วนของผลงานที่เขียนด้วยภาษายูเครนเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง