ประวัติศาสตร์และวิวัฒนาการของศิลปะเวลส์

ศิลปะเวลส์ (Welsh art) คือประเพณีทางทัศนศิลป์ที่เกี่ยวข้องกับประเทศเวลส์และผู้คนในดินแดนแห่งนี้ โดยส่วนใหญ่แล้ว ศิลปะที่พบในเวลส์มักเป็นรูปแบบย่อยของสไตล์ที่แพร่หลายในหมู่เกาะบริติช ซึ่งแตกต่างจากวรรณกรรมเวลส์ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวสูงกว่า ในทางวิชาการมักมีการใช้คำว่า "ศิลปะในเวลส์" (Art in Wales) เพื่อครอบคลุมถึงผลงานจำนวนมาก โดยเฉพาะภาพทิวทัศน์ที่สร้างสรรค์โดยศิลปินที่ไม่ใช่ชาวเวลส์แต่เข้ามาทำงานในเวลส์หรือใช้หัวข้อเกี่ยวกับเวลส์ตั้งแต่ช่วงปลายศตวรรษที่ 18 เป็นต้นมา

ศิลปะยุคก่อนประวัติศาสตร์และยุคเหล็ก

เวลส์มีหลักฐานทางศิลปะที่สำคัญจากยุคก่อนประวัติศาสตร์ เช่น กรามม้าประดับ (Decorated Horse Jaw) ที่พบในถ้ำ Kendrick's Cave เมือง Llandudno ซึ่งถือเป็นงานศิลปะที่เก่าแก่ที่สุดที่พบในเวลส์และมีความโดดเด่นในบรรดางานศิลปะยุคน้ำแข็งของยุโรป ปัจจุบันถูกเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑ์บริติช (British Museum) นอกจากนี้ยังมีการค้นพบรอยขีดเขียนรูปกวางเรนเดียร์ที่ถูกหอกแทงบนผนังถ้ำในคาบสมุทร Gower ซึ่งคาดว่ามีอายุระหว่าง 12,000–14,000 ปีก่อนคริสตกาล

ในยุคสำริด ผลงานที่โดดเด่น ได้แก่ ผ้าคลุมทองคำแห่งโมลด์ (Mold Gold Cape) และจานดวงอาทิตย์ Banc Ty'nddôl ซึ่งจัดเป็นงานศิลปะยุคสำริดที่สำคัญที่สุดชิ้นหนึ่งในบริเตน

สำหรับศิลปะยุคเหล็ก ศิลปะเซลติก (Celtic art) มีบทบาทสำคัญ โดยเฉพาะในช่วงก่อนและหลังการรุกรานของโรมัน (ค.ศ. 74-8) งานโลหะจาก Llyn Cerrig Bach บนเกาะ Anglesey แสดงถึงระยะสุดท้ายของสไตล์ La Tène ในหมู่เกาะบริติช และ "Capel Garmon Firedog" ซึ่งเป็นงานเหล็กประดับที่หรูหราและถือเป็นหนึ่งในชิ้นงานที่ดีที่สุดในยุโรปยุคนั้น

ศิลปะยุคกลางตอนต้นและคริสต์ศาสนา

ในช่วงยุคกลางตอนต้น คริสต์ศาสนาแบบเซลติกในเวลส์มีส่วนร่วมในศิลปะแบบ Insular ของหมู่เกาะบริติช มีการสร้างสรรค์คัมภีร์วิจิตร (Illuminated manuscripts) ที่เชื่อว่ามีต้นกำเนิดจากเวลส์ เช่น Hereford Gospels และ Lichfield Gospels ในศตวรรษที่ 8 ส่วน Ricemarch Psalter ในศตวรรษที่ 11 ซึ่งสร้างขึ้นที่ St David's แสดงให้เห็นถึงสไตล์ Insular ยุคหลังที่มีอิทธิพลจากไวกิ้ง

ในด้านสถาปัตยกรรม หินตั้ง (Standing stones) ของเวลส์ในยุคแรกมักใช้ลวดลายเรขาคณิตและตัวอักษรมากกว่าการวาดรูปบุคคล ซึ่งแตกต่างจากหินกางเขนของไอร์แลนด์ อย่างไรก็ตาม ในศตวรรษที่ 10 เริ่มมีการปรากฏรูปพระคริสต์และนักบุญต่างๆ นอกจากนี้ยังมีการค้นพบเครื่องประดับ เช่น เข็มกลัด penannular จากแหล่งโบราณคดี Dinas Powys และ Penycorddyn-mawr

สถาปัตยกรรมทางทหารและศาสนาในยุคกลาง

เนื่องจากเวลส์ไม่ได้มีความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจสูง สถาปัตยกรรมที่โดดเด่นที่สุดจึงเป็นสถาปัตยกรรมทางทหาร โดยเฉพาะปราสาทและกำแพงเมืองที่สร้างโดยชาวนอร์มันและอังกฤษ เช่น "ปราสาทและกำแพงเมืองของพระเจ้าเอ็ดเวิร์ดในกวินเนด" (Castles and Town Walls of King Edward in Gwynedd) และปราสาท Beaumaris บนเกาะ Anglesey ซึ่งได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกโดยยูเนสโก (UNESCO World Heritage Sites)

นอกจากนี้ยังมีปราสาทที่สร้างโดยเจ้าชายเวลส์ Llywelyn the Great เช่น ปราสาท Criccieth และปราสาท Dolbadarn ส่วนโบสถ์ในยุคกลางของเวลส์ส่วนใหญ่มีขนาดเล็กและเรียบง่าย แม้ว่าในอดีตจะมีการเขียนภาพฝาผนังและฉากประดับแท่นบูชา แต่ผลงานเหล่านี้หลงเหลือมาถึงปัจจุบันน้อยมาก

ยุคเรเนซองส์ในเวลส์

นักประวัติศาสตร์บางท่าน เช่น Peter Lord เสนอว่ายุคเรเนซองส์ในเวลส์เริ่มต้นขึ้นประมาณปี ค.ศ. 1400 โดยงานศิลปะส่วนใหญ่ในช่วงนี้สร้างขึ้นเพื่อศาสนจักร เช่น กระเบื้องประดับที่สำนักสงฆ์ Strata Florida

แม้จะมีการทำลายล้างในช่วงการปฏิรูปศาสนา (Reformation) และยุคเครือรัฐ (Commonwealth) แต่โบสถ์หลายแห่งในเวลส์ยังคงมีเศษเสี้ยวของกระจกสีจากยุคกลาง เช่นที่โบสถ์ All Saints' Church ใน Gresford และอาสนวิหาร St David's

ภาพเขียนฝาผนังในศตวรรษที่ 15 ถูกค้นพบในโบสถ์หลายแห่ง เช่น โบสถ์ St Cadoc's ใน Llancarfan ซึ่งได้รับการกล่าวขานว่ามีความโดดเด่นที่สุดในเวลส์ และโบสถ์ St Teilo's ใน Llandeilo Tal-y-bont ซึ่งมีการค้นพบภาพเขียนจากหลายยุคสมัยระหว่างการบูรณะในพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์แห่งชาติ St Fagans

ในด้านสถาปัตยกรรมพลเรือน Plas Mawr ในเมือง Conwy เป็นตัวอย่างที่โดดเด่นของบ้านพักอาศัยยุคเอลิซาเบธที่สร้างโดย Robert Wynn ซึ่งได้รับการบูรณะโดย Cadw เพื่อให้สะท้อนถึงสภาพดั้งเดิมในช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 16