ประวัติการแบ่งเขตการปกครองของจีน (1949–ปัจจุบัน)

พรรคคอมมิวนิสต์จีน (CCP) เริ่มต้นจากการครอบครองพื้นที่กระจัดกระจายในจีนแผ่นดินใหญ่ในช่วงสงครามกลางเมืองจีน จนกระทั่งการสถาปนา สาธารณรัฐประชาชนจีน ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1949 พรรคคอมมิวนิสต์จีนสามารถควบคุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของจีนแผ่นดินใหญ่ได้สำเร็จ ส่งผลให้รัฐบาลสาธารณรัฐจีนต้องถอยร่นไปยังไต้หวัน

การก่อตั้งและยุคเริ่มต้น

ในช่วงแรก รัฐบาลจีนได้ดำเนินการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างการปกครองดังนี้:

• แบ่งประเทศออกเป็น 6 เขตการปกครองขนาดใหญ่ (Greater Administrative Areas) ซึ่งมีระดับสูงกว่ามณฑล
• มีการปรับโครงสร้างพื้นที่แมนจูเรียใหม่ทั้งหมด
• ก่อตั้ง เขตปกครองตนเองมองโกเลียใน โดยแยกส่วนหนึ่งมาจากแมนจูเรีย ซึ่งถือเป็นเขตปกครองตนเองแห่งแรกของจีน
• จัดตั้งมณฑลผิงหยวน (Pingyuan) ซึ่งดำรงอยู่เพียงช่วงเวลาสั้นๆ
• แบ่งมณฑลเจียงซูออกเป็นสองเขตชั่วคราว คือ ซูเป่ย (Subei) และซูนัน (Sunan)
• แบ่งมณฑลอันฮุยออกเป็นสองเขตชั่วคราว คือ ว่านเป่ย (Wanbei) และว่านหนาน (Wannan)
• แบ่งมณฑลเสฉวนออกเป็นสี่เขตชั่วคราว ได้แก่ ฉวนตง, ฉวนหนาน, ฉวนซี และฉวนเป่ย

ทศวรรษ 1950 การควบรวมและปรับลดขนาด

ในปี 1952 มณฑลเจียงซู อันฮุย และเสฉวน ได้รับการฟื้นฟูสถานะเดิม ส่วนมณฑลผิงหยวนและฉาฮาร์ (Chahar) ถูกแบ่งและรวมเข้ากับมณฑลโดยรอบ นครนานกิงซึ่งเคยเป็นเมืองหลวงของสาธารณรัฐจีนถูกลดสถานะเทศบาลนครและถูกผนวกเข้ากับมณฑลเจียงซู ต่อมาในปี 1953 เมืองฉางชุนและฮาร์บินได้รับการยกฐานะเป็นเทศบาลนคร

ในปี 1954 มีการรณรงค์ครั้งใหญ่เพื่อลดจำนวนหน่วยการปกครองระดับมณฑล จากเทศบาลนคร 14 แห่งในปี 1953 ถูกผนวกเข้ากับมณฑลใกล้เคียงถึง 11 แห่ง เหลือเพียง ปักกิ่ง เซี่ยงไฮ้ และเทียนจิน เท่านั้น นอกจากนี้ยังมีการควบรวมมณฑลเหลียวตงและเหลียวซีเข้าด้วยกันเป็นมณฑลเหลียวหนิง ส่วนซ่งเจียง ซุยหยวน และหนิงเซี่ย ถูกรวมเข้ากับเฮยหลงเจียง มองโกเลียใน และกานซู ตามลำดับ

ระดับเขตการปกครองขนาดใหญ่ถูกยกเลิกในปี 1954 แม้ว่าในทางสถิติและเอกสารราชการบางฉบับจะยังคงมีการอ้างถึงเพื่อความสะดวกในการใช้งาน

กระบวนการปรับลดดำเนินต่อไปในปี 1955 โดยมณฑลรื่อเหอถูกแบ่งให้เหอเป่ย เหลียวหนิง และมองโกเลียใน ส่วนซีคังถูกรวมเข้ากับเสฉวน ในปีเดียวกันนั้น ซินเจียง ได้กลายเป็นเขตปกครองตนเองแห่งที่สอง และเริ่มมีการวางแผนจัดตั้งเขตปกครองตนเองทิเบต โดยนำพื้นที่ฉัมโด (Qamdo) เข้ามาอยู่ภายใต้การดูแล

ในปี 1957 มีการเพิ่มเขตปกครองตนเองอีกสองแห่งคือ หนิงเซี่ย (แยกจากกานซู) และกวางซี (ซึ่งเดิมเป็นมณฑล) และในปี 1958 เทียนจินถูกผนวกเข้ากับเหอเป่ย ทำให้เหลือเทศบาลนครเพียงสองแห่งคือ ปักกิ่งและเซี่ยงไฮ้ ในช่วงก้าวกระโดดไกล (Great Leap Forward) ตำบลถูกยกเลิกและแทนที่ด้วยคอมมูนประชาชน

ทศวรรษ 1960 และ 1970

ในปี 1965 เขตปกครองตนเองทิเบต ถูกจัดตั้งขึ้นจากพื้นที่ปกครองตนเองทิเบตเดิมและพื้นที่ฉัมโด ต่อมาในปี 1967 เทียนจินได้รับการแยกตัวออกมาเป็นเทศบาลนครอีกครั้ง

ในปี 1969 ช่วงการปฏิวัติวัฒนธรรม เขตปกครองตนเองมองโกเลียในถูกตัดลดพื้นที่ โดยพื้นที่หูลุนบูร์ถูกยกให้เฮยหลงเจียง, จีรินให้จีลิน, จูอูดาให้เหลียวหนิง และแยกพื้นที่อาลซาเลีก (Alxa League) ให้กานซูและหนิงเซี่ย อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงนี้ถูกยกเลิกและกลับสู่สภาพเดิมในปี 1979

ทศวรรษ 1980 ถึงปัจจุบัน

ตั้งแต่ทศวรรษ 1980 เริ่มมีการจัดตั้งเมืองระดับจังหวัด (Prefecture-level cities) และเมืองระดับอำเภอ (County-level cities) จำนวนมาก โดยเข้ามาแทนที่เขตการปกครองแบบเดิม คอมมูนประชาชนถูกยกเลิกตามรัฐธรรมนูญปี 1982 และแทนที่ด้วยระบบตำบล

ในปี 1988 เกาะไหหลำ และเกาะอื่นๆ ถูกแยกออกจากมณฑลกวางตุ้งเพื่อจัดตั้งเป็น มณฑลไหหลำ

ในปี 1997 ฉงชิ่ง ได้รับการยกฐานะเป็นเทศบาลนครแห่งที่สี่ของจีน ในปีเดียวกัน ฮ่องกงได้กลับคืนสู่การปกครองของจีนและกลายเป็น เขตบริหารพิเศษ แห่งแรก และตามมาด้วยมาเก๊าในปี 1999

ในช่วงทศวรรษ 1990 มีการรณรงค์ยกเลิกสำนักงานสาธารณะระดับเขต และภายในปี 2004 สำนักงานเหล่านี้แทบจะไม่หลงเหลืออยู่ โดยในปัจจุบัน เขตการปกครองระดับจังหวัดส่วนใหญ่ได้เปลี่ยนเป็นเมืองระดับจังหวัดทั้งหมดแล้ว