ประวัติศาสตร์โรมโดยลิวี มหากาพย์การก่อตั้งและรุ่งเรืองของอาณาจักร

ประวัติศาสตร์โรม (The History of Rome) หรือที่รู้จักกันในชื่อ Ab Urbe Condita (ภาษาละตินแปลว่า "นับตั้งแต่การก่อตั้งเมือง") เป็นงานเขียนทางประวัติศาสตร์ขนาดมหึมาที่เขียนโดย ติตุส ลิวิอุส (Titus Livius) หรือที่รู้จักกันในชื่อ ลิวี (Livy) นักประวัติศาสตร์ชาวโรมันในช่วงระหว่างปี 27 ถึง 9 ก่อนคริสตกาล

เนื้อหาของผลงานชิ้นนี้ครอบคลุมช่วงเวลาตั้งแต่ตำนานการเดินทางของเอนีอัส (Aeneas) และผู้ลี้ภัยจากการล่มสลายของกรุงทรอย มาจนถึงการก่อตั้งกรุงโรมในปี 753 ก่อนคริสตกาล การขับไล่กษัตริย์ในปี 509 ก่อนคริสตกาล และดำเนินเรื่องมาจนถึงยุคของลิวีเองในรัชสมัยของจักรพรรดิออกัสตัส โดยเหตุการณ์สุดท้ายที่ถูกบันทึกไว้คือการเสียชีวิตของดรูซัส (Drusus) ในปี 9 ก่อนคริสตกาล

โครงสร้างและสถานะของเอกสารในปัจจุบัน

เดิมทีผลงานชุดนี้ประกอบด้วยหนังสือทั้งหมด 142 เล่ม แต่ในปัจจุบันหลงเหลืออยู่เพียง 35 เล่ม (ประมาณหนึ่งในสี่ของเนื้อหาทั้งหมด) ซึ่งประกอบด้วย:

• เล่ม 1–10: บันทึกเหตุการณ์ตั้งแต่การก่อตั้งเมืองจนถึงปี 293 ก่อนคริสตกาล
• เล่ม 21–45: บันทึกเหตุการณ์ตั้งแต่ปี 219 ถึง 166 ก่อนคริสตกาล

ส่วนที่เหลือสูญหายไปตามกาลเวลา อย่างไรก็ตาม มีการค้นพบเศษซากของเล่มที่ 91 ในหอสมุดวาติกันเมื่อปี ค.ศ. 1772 และเศษปาปิรุสบางส่วนในอียิปต์ ซึ่งช่วยให้นักประวัติศาสตร์สามารถเติมเต็มช่องว่างของเนื้อหาได้บางส่วน นอกจากนี้ยังมีคำกล่าวอ้างจากนักเขียนโบราณ เช่น เซเนกาผู้ผู้พ่อ (Seneca the Elder) ที่ช่วยรักษาเนื้อหาบางตอน เช่น การเสียชีวิตของซิเซโร (Cicero) ไว้ได้

การสรุปเนื้อหา (Abridgements)

ในสมัยโบราณ งานของลิวีถูกย่อให้เหลือเพียงบทสรุปที่เรียกว่า Epitome และต่อมาในศตวรรษที่ 4 ได้ถูกย่อลงอีกครั้งเป็น Periochae ซึ่งเป็นเพียงรายการสารบัญสรุปเหตุการณ์สำคัญ ซึ่ง Periochae นี้ยังคงหลงเหลืออยู่เกือบครบถ้วน ยกเว้นเล่มที่ 136 และ 137

ลำดับเหตุการณ์ในผลงาน

เนื้อหาทั้งหมดถูกแบ่งออกเป็นช่วงเวลาสำคัญดังนี้:

รูปแบบการเขียนและสไตล์

ลิวีใช้รูปแบบการเขียนแบบ ประวัติศาสตร์รายปี (Annalistic History) โดยจัดระเบียบเนื้อหาตามปีปฏิทิน มีการระบุการเลือกตั้งกงสุล, ลางบอกเหตุ, การอุทิศวิหาร และชัยชนะในสงคราม ซึ่งทำให้งานเขียนของเขามีความรู้สึกต่อเนื่อง มั่นคง และมีความน่าเชื่อถือตามแบบแผนประเพณีของโรมัน

ในด้านคุณภาพทางวรรณกรรม เล่มที่ 1 และ 3 ได้รับการยกย่องอย่างสูงจนกลายเป็นแบบอย่างในการศึกษาภาษาละตินยุคทอง (Golden Age Latin) อย่างไรก็ตาม นักวิจารณ์บางท่าน เช่น บาร์โธลด์ จอร์จ นีบูร์ (Barthold Georg Niebuhr) มองว่าคุณภาพงานเขียนในช่วงหลังลดลง มีความเยิ่นเย้อและซ้ำซาก ซึ่งอาจเกิดจากอายุที่มากขึ้นของผู้เขียน หรือความไม่ใส่ใจของผู้คัดลอกเอกสารในสมัยต่อมา

จุดที่น่าสนใจประการหนึ่งคือในเล่มที่ 9 ลิวีได้เขียนถึงสถานการณ์สมมติว่าหากอเล็กซานเดอร์มหาราชยังมีชีวิตอยู่และยกทัพมาโจมตีโรม ชาวโรมันจะสามารถเอาชนะได้ ซึ่งถือเป็นหนึ่งในตัวอย่างที่เก่าแก่ที่สุดของ ประวัติศาสตร์ทางเลือก (Alternate History) ในโลกวรรณกรรม

การเผยแพร่ผลงาน

หนังสือ 5 เล่มแรกถูกเผยแพร่ระหว่างปี 27 ถึง 25 ก่อนคริสตกาล โดยสังเกตได้จากการใช้คำเรียกจักรพรรดิออกัสตัส และการระบุถึงการปิดวิหารเจนัส ลิวีใช้เวลาส่วนใหญ่ในชีวิตที่เหลือในการเขียนและเผยแพร่เนื้อหาเพิ่มเติมตามความต้องการของผู้อ่านในสมัยนั้น