หอจดหมายเหตุอินเทอร์เน็ต ห้องสมุดดิจิทัลเพื่อความรู้สากล

หอจดหมายเหตุอินเทอร์เน็ต (Internet Archive) เป็นห้องสมุดดิจิทัลที่ไม่แสวงหาผลกำไรของสหรัฐอเมริกา ก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2539 โดย บรูสเตอร์ คาห์เล (Brewster Kahle) โดยมีเป้าหมายหลักคือการสร้างการเข้าถึงความรู้สากล (Universal Access to All Knowledge) ผ่านเว็บไซต์ archive.org ซึ่งให้บริการเข้าถึงสื่อดิจิทัลที่ผ่านการแปลงเป็นรูปแบบดิจิทัลแล้วฟรี ทั้งในส่วนของเว็บไซต์ แอปพลิเคชันซอฟต์แวร์ ดนตรี โสตทัศนูปกรณ์ และสิ่งพิมพ์

ประวัติและการก่อตั้ง

บรูสเตอร์ คาห์เล ก่อตั้งหอจดหมายเหตุอินเทอร์เน็ตในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2539 ในช่วงเวลาเดียวกับที่เขาเริ่มก่อตั้งบริษัท Alexa Internet ซึ่งเป็นบริษัทแสวงหาผลกำไรด้านการรวบรวมข้อมูลเว็บ หน้าเว็บแรกที่ถูกบันทึกไว้ในระบบคือฉบับเดือนธันวาคม พ.ศ. 2539 ของหนังสือพิมพ์ USA Today และภายในเดือนตุลาคมของปีเดียวกัน หอจดหมายเหตุอินเทอร์เน็ตก็ได้เริ่มบันทึกและรักษาข้อมูลจาก World Wide Web ในปริมาณมหาศาล

บริการและโครงการสำคัญ

หอจดหมายเหตุอินเทอร์เน็ตดำเนินโครงการสำคัญหลายประการเพื่อการอนุรักษ์ข้อมูลดิจิทัล ดังนี้:

• Wayback Machine: บริการเก็บถาวรหน้าเว็บที่เปิดให้สาธารณชนเข้าถึงได้ในปี พ.ศ. 2544 ปัจจุบันมีการบันทึกหน้าเว็บไว้มากกว่า 1 ล้านล้านหน้า ซึ่งถือเป็นหมุดหมายสำคัญในระดับอารยธรรม
• Open Library: โครงการห้องสมุดแบบวิกิที่ให้ข้อมูลหนังสือและแคตตาล็อกที่ผู้ใช้สามารถช่วยกันแก้ไขได้
• Archive-It: บริการรวบรวมข้อมูลเว็บแบบสัญญาจ้างสำหรับองค์กร
• การแปลงหนังสือเป็นดิจิทัล: หนึ่งในความพยายามในการแปลงหนังสือเป็นรูปแบบดิจิทัลที่ใหญ่ที่สุดในโลก โดยมีการรับบริจาคหนังสือจากสถาบันต่างๆ เช่น มหาวิทยาลัยเทรนต์ (Trent University) และวิทยาลัยแมรีโกรฟ (Marygrove College)

ข้อพิพาททางกฎหมายและการดำเนินงาน

หอจดหมายเหตุอินเทอร์เน็ตเผชิญกับความท้าทายทางกฎหมายหลายครั้ง โดยเฉพาะในประเด็นเรื่องลิขสิทธิ์:

• คดีการยืมหนังสือดิจิทัล: ในปี พ.ศ. 2563 สำนักพิมพ์รายใหญ่ 4 แห่ง ได้ยื่นฟ้องต่อศาลแขวงสหรัฐฯ เขตใต้แห่งนิวยอร์ก โดยอ้างว่าการยืมหนังสือแบบควบคุม (Controlled Digital Lending - CDL) เป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ ซึ่งในวันที่ 25 มีนาคม พ.ศ. 2566 ศาลได้ตัดสินให้สำนักพิมพ์เป็นฝ่ายชนะ และสั่งห้ามไม่ให้หอจดหมายเหตุอินเทอร์เน็ตให้ยืมหนังสือดิจิทัลสำหรับเล่มที่มีฉบับอิเล็กทรอนิกส์วางจำหน่าย
• คดีอุตสาหกรรมดนตรี: ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2566 ค่ายเพลงยักษ์ใหญ่อย่าง Universal Music Group, Sony Music และ Concord ได้ฟ้องร้องเรียกค่าเสียหาย 621 ล้านดอลลาร์ จากโครงการ Great 78 Project ซึ่งคดีนี้ได้ข้อยุติในเดือนกันยายน พ.ศ. 2568

ความร่วมมือและสถานะปัจจุบัน

ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2567 Google และหอจดหมายเหตุอินเทอร์เน็ตได้ประกาศความร่วมมือกัน โดย Google ได้นำลิงก์ของ Wayback Machine ไปใส่ไว้ในเมนู 'ข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับหน้านี้' ใน Google Search เพื่อทดแทนบริการ Google Cache ที่ถูกยกเลิกไป

นอกจากนี้ ในวันที่ 24 กรกฎาคม พ.ศ. 2568 วุฒิสภาสหรัฐฯ ได้กำหนดให้หอจดหมายเหตุอินเทอร์เน็ตเป็นห้องสมุดรับฝากเอกสารของรัฐบาลกลาง (Federal Depository Library) ซึ่งช่วยให้สามารถจัดเก็บบันทึกของรัฐบาลที่เปิดให้สาธารณชนเข้าถึงได้