ช่องว่างภายในตัวอ่อน การพัฒนาของโพรงร่างกายในระยะเอ็มบริโอ

ช่องว่างภายในตัวอ่อน (Intraembryonic coelom) หรือโพรงร่างกายของตัวอ่อน คือช่องว่างที่ก่อตัวขึ้นในช่วงสัปดาห์ที่ 3 ของการพัฒนาของตัวอ่อนมนุษย์ ซึ่งเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญที่จะพัฒนาไปเป็นโพรงอวัยวะภายในร่างกายในอนาคต

กระบวนการก่อตัว

ในระยะเริ่มต้น ช่องว่างนี้จะปรากฏเป็นช่องว่างเล็กๆ (Coelomic spaces) ภายในเนื้อเยื่อชั้นกลางด้านข้าง (Lateral mesoderm) และเนื้อเยื่อชั้นกลางที่สร้างหัวใจ (Cardiogenic mesoderm) ต่อมาช่องว่างเหล่านี้จะค่อยๆ เชื่อมต่อกันจนกลายเป็นโพรงรูปเกือกม้า (Horseshoe-shaped cavity) ขนาดใหญ่เพียงหนึ่งเดียว

การแบ่งชั้นของเนื้อเยื่อเมโซเดิร์ม

การเกิดขึ้นของช่องว่างภายในตัวอ่อนส่งผลให้เนื้อเยื่อชั้นกลางแผ่นด้านข้าง (Lateral plate mesoderm) ถูกแบ่งออกเป็นสองชั้นหลัก ดังนี้:

• ชั้นโซมาติก (Somatic parietal layer): เป็นชั้นที่อยู่ติดกับเนื้อเยื่อชั้นนอก (Ectoderm) และมีความต่อเนื่องกับเนื้อเยื่อชั้นกลางนอกตัวอ่อน (Extraembryonic mesoderm) ที่หุ้มถุงน้ำคร่ำ (Amnion) โดยชั้นโซมาติกเมโซเดิร์มและเอกโทเดิร์มที่อยู่ด้านบนจะรวมกันเรียกว่า โซมาโทพลูเออร์ (Somatopleure) ซึ่งจะพัฒนาไปเป็นผนังร่างกายของตัวอ่อน
• ชั้นสปลานคนิก (Splanchnic visceral layer): เป็นชั้นที่อยู่ติดกับเนื้อเยื่อชั้นใน (Endoderm) และมีความต่อเนื่องกับเนื้อเยื่อชั้นกลางนอกตัวอ่อนที่หุ้มถุงไข่แดง (Yolk sac หรือ Umbilical vesicle) โดยชั้นสปลานคนิกเมโซเดิร์มและเอนโดเดิร์มที่อยู่ด้านล่างจะรวมกันเรียกว่า สปลานคนโนพลูเออร์ (Splanchnopleure) ซึ่งจะพัฒนาไปเป็นทางเดินอาหารของตัวอ่อน

การพัฒนาไปสู่โพรงอวัยวะ

โครงสร้างรูปเกือกม้าของช่องว่างภายในตัวอ่อนจะพัฒนาแยกออกเป็นโพรงต่างๆ ตามตำแหน่ง ดังนี้:

• ส่วนโค้งด้านบน (Cranial part): จะพัฒนาไปเป็นโพรงเยื่อหุ้มหัวใจ (Pericardial cavity)
• ส่วนขยายด้านข้าง (Lateral extensions): จะพัฒนาไปเป็นโพรงเยื่อหุ้มปอด (Pleural cavities) และโพรงช่องท้อง (Peritoneal cavity)

ส่วนปลายของส่วนขยายด้านข้างเหล่านี้จะมีความต่อเนื่องกับช่องว่างนอกตัวอ่อน (Extraembryonic coelom) โดยเมื่อเข้าสู่สัปดาห์ที่ 4 ของการพัฒนา ช่องว่างภายในตัวอ่อนนี้จะแบ่งตัวอย่างชัดเจนเป็นโพรงร่างกายทั้งสามส่วนดังกล่าว