หนังสือรหัสสีของ IUPAC มาตรฐานการกำหนดชื่อและคำศัพท์ทางเคมี

สหภาพเคมีบริสุทธิ์และเคมีประยุกต์ระหว่างประเทศ (International Union of Pure and Applied Chemistry หรือ IUPAC) ได้จัดทำชุดหนังสือที่รวบรวมคำจำกัดความ มาตรฐานการกำหนดชื่อ และข้อแนะนำทางเทคนิคในสาขาเคมีต่างๆ โดยหนังสือเหล่านี้มักถูกเรียกกันอย่างไม่เป็นทางการตามสีของปกหนังสือ ซึ่งกลายเป็นที่รู้จักในชื่อ "หนังสือรหัสสีของ IUPAC" (IUPAC Color Books) เพื่อให้เหล่านักเคมีและนักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกใช้เป็นมาตรฐานเดียวกันในการสื่อสาร

รายละเอียดของหนังสือรหัสสีแต่ละเล่ม

หนังสือสีน้ำเงิน (Blue Book)

มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า Nomenclature of Organic Chemistry เป็นคู่มือว่าด้วยการกำหนดชื่อสารประกอบเคมีอินทรีย์ ซึ่งมีการปรับปรุงและเผยแพร่เป็นระยะ หนังสือเล่มนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งในการระบุชื่อสารประกอบคาร์บอนอย่างเป็นระบบ โดยฉบับปรับปรุงครั้งใหญ่ล่าสุดถูกตีพิมพ์ในปี 2013 หลังจากผ่านการรับฟังความคิดเห็นจากสาธารณะและมีการแก้ไขบางส่วนในวารสาร Pure and Applied Chemistry

หนังสือสีทอง (Gold Book)

มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า Compendium of Chemical Terminology เป็นแหล่งรวมคำจำกัดความทางเคมีที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล สาเหตุที่ถูกเรียกว่า "หนังสือสีทอง" เนื่องจาก Victor Gold เป็นผู้ริเริ่มการจัดทำฉบับแรกในปี 1987 โดยมีการตีพิมพ์ฉบับที่สองในปี 1997 และปัจจุบันมีเวอร์ชันที่สามารถสืบค้นออนไลน์ได้ฟรี รวมถึงมีการแปลเป็นภาษาฝรั่งเศส สเปน และโปแลนด์

หนังสือสีเขียว (Green Book)

มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า Quantities, Units and Symbols in Physical Chemistry รวบรวมคำศัพท์ สัญลักษณ์ และหน่วยวัดที่ใช้ในทางเคมีกายภาพ นอกจากนี้ยังประกอบด้วยตารางค่าคงที่ทางกายภาพ คุณสมบัติของอนุภาคมูลฐาน ธาตุเคมี และนิวไคลด์ รวมถึงปัจจัยการแปลงหน่วยที่จำเป็น โดยฉบับที่ 3 ซึ่งตีพิมพ์ในปี 2007 เป็นฉบับล่าสุดที่มีการปรับปรุงเล็กน้อยในการพิมพ์ครั้งที่สอง (2008) และครั้งที่สาม (2011)

หนังสือสีส้ม (Orange Book)

มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า Compendium of Analytical Nomenclature รวบรวมคำจำกัดความและกฎเกณฑ์การกำหนดชื่อในทางเคมีวิเคราะห์ โดยมีการตีพิมพ์มาแล้ว 3 ฉบับ (ปี 1978, 1987 และ 1998) และมีเวอร์ชันออนไลน์ให้ใช้งาน รวมถึงมีการแปลเป็นภาษาคาตาลันในปี 1987

หนังสือสีม่วง (Purple Book)

มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า Compendium of Macromolecular Terminology and Nomenclature เน้นเรื่องการกำหนดชื่อและคำศัพท์สำหรับพอลิเมอร์ (Polymers) โดยฉบับแรกตีพิมพ์ในปี 1991 และฉบับที่สองตีพิมพ์ในเดือนธันวาคม 2008

หนังสือสีแดง (Red Book)

มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า Nomenclature of Inorganic Chemistry เป็นชุดข้อแนะนำสำหรับการกำหนดชื่อสารประกอบเคมีอนินทรีย์ ซึ่งมีการปรับปรุงเป็นระยะ โดยฉบับสมบูรณ์ล่าสุดตีพิมพ์ในปี 2005 ทั้งในรูปแบบเล่มและอิเล็กทรอนิกส์

หนังสือสีขาว (White Book)

มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า Biochemical Nomenclature and Related Documents (1992) เป็นหนังสือที่รวบรวมคำจำกัดความที่เกี่ยวข้องกับการวิจัยทางชีวเคมี ซึ่งเป็นการทำงานร่วมกันระหว่าง IUPAC และสหภาพชีวเคมีและชีววิทยาโมเลกุลระหว่างประเทศ (International Union of Biochemistry and Molecular Biology)

หนังสือสีเงิน (Silver Book)

มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า Compendium of Terminology and Nomenclature of Properties in Clinical Laboratory Sciences แม้จะไม่ได้ถูกจัดอยู่ในกลุ่มหนังสือรหัสสีหลัก แต่ก็เป็นส่วนหนึ่งของมาตรฐาน IUPAC โดยฉบับแรกจัดทำโดย IUPAC และฉบับที่สองจัดพิมพ์โดย Royal Society of Chemistry