เฆโรนิโม เด โลไยซา อาร์ชบิชอปคนแรกแห่งลิมา

เฆโรนิโม เด โลไยซา อี กอนซาเลซ (Jerónimo de Loayza y González, O.P. ค.ศ. 1498 – 25 ตุลาคม ค.ศ. 1575) เป็นนักบวชโดมินิกันและมิชชันนารีชาวสเปน ผู้ดำรงตำแหน่งอาร์ชบิชอปคนแรกแห่งลิมา ท่านเป็นบุคคลสำคัญในการวางรากฐานด้านสังคมสงเคราะห์ การแพทย์ และการศึกษาในอาณานิคมสเปน โดยเฉพาะการก่อตั้งโรงพยาบาลแห่งแรก การริเริ่มสร้างอาสนวิหาร และการส่งเสริมการศึกษาสำหรับทั้งบุตรหลานของผู้ปกครองชาวสเปนและชนชั้นสูงของชาวอินคา

ชีวิตและการเข้าสู่สมณเพศ

โลไยซาเกิดที่เมืองตรูฆิโย (Trujillo) ในจังหวัดกาเซเรส (Cáceres) ประเทศสเปน ท่านเข้าสู่คณะโดมินิกันตั้งแต่วัยรุ่น และหลังจากปฏิญาณตนเป็นนักบวช ได้ศึกษาต่อที่เมืองบายาโดลิด (Valladolid) และที่อารามซานปาโบล (Monastery of San Pablo) ในเมืองกอร์โดบา (Córdoba)

พันธกิจในโลกใหม่

การปฏิบัติหน้าที่ในนิวสเปน

ในปี ค.ศ. 1529 ผู้บังคับบัญชาได้ส่งโลไยซาไปยังเขตมิชชันในนิวสเปน (New Spain) โดยท่านได้ปฏิบัติงานในเมืองการ์ตาเฆนา (Cartagena) เพื่อดูแลทั้งชาวอาณานิคมสเปนและชาวพื้นเมืองในเมืองนั้น ด้วยชื่อเสียงด้านการทำงานที่โดดเด่น จักรพรรดิชาร์ลส์ที่ 5 จึงทรงแต่งตั้งให้ท่านเป็นบิชอปคนแรกแห่งการ์ตาเฆนาเมื่อวันที่ 5 ธันวาคม ค.ศ. 1537 ซึ่งได้รับการรับรองโดยสมเด็จพระสันตะปาปาพอลที่ 3 ต่อมาท่านได้เดินทางกลับสเปนเพื่อรับการสถาปนาเป็นบิชอปเมื่อวันที่ 29 มิถุนายน ค.ศ. 1538 โดยลุยส์ กาเบซา เด วากา บิชอปแห่งซาลามังกาในขณะนั้น

การดำรงตำแหน่งในลิมา

ในช่วงเวลานั้น บิชอปเพียงคนเดียวที่พำนักอยู่ในอเมริกาใต้คือบิชอปแห่งกุซโก (Cuzco) ในเปรู แต่เนื่องจากการขยายตัวของเมืองลาสเรเยส (Las Reyes) หรือเมืองลิมาในปัจจุบัน สมเด็จพระสันตะปาปาพอลที่ 3 จึงทรงสถาปนาสังฆมณฑลแห่งใหม่ขึ้นที่นี่เมื่อวันที่ 13 พฤษภาคม ค.ศ. 1541 โดยแต่งตั้งให้โลไยซาเป็นบิชอปคนแรกแห่งลิมา และต่อมาสังฆมณฑลนี้ได้รับการยกฐานะขึ้นเป็นอัครสังฆมณฑลเมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1546

ผลงานและการขับเคลื่อนทางสังคม

การปกป้องสิทธิชาวพื้นเมืองและงานด้านสาธารณสุข

ในฐานะผู้นำทางศาสนา โลไยซามีความมุ่งมั่นอย่างแรงกล้าในการดูแลสวัสดิภาพของชาวพื้นเมือง ท่านได้ทูลขอให้สมเด็จพระสันตะปาปาออกกฤษฎีการับรองความเป็นมนุษย์ของชาวพื้นเมืองในทวีปอเมริกา และกำหนดแนวทางการปฏิบัติที่เหมาะสมโดยจักรวรรดิสเปน

นอกจากนี้ ท่านยังได้ก่อตั้ง Hospital de Santa Ana de los Naturales ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของโรงพยาบาลแห่งชาติอาร์ชบิชอปโลไยซา (Hospital Nacional Arzobispo Loayza) ในปัจจุบัน โดยท่านเลือกพำนักอยู่ที่โรงพยาบาลเพื่อกำกับดูแลการรักษาผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด และสั่งการให้เจ้าหน้าที่มอบอาหารและเงินแก่ผู้ป่วยที่หายดีเพื่อให้สามารถเดินทางกลับภูมิลำเนาได้อย่างปลอดภัย

การศึกษาและการบริหารศาสนจักร

โลไยซาให้ความสำคัญกับการศึกษาอย่างมาก โดยได้ก่อตั้งโรงเรียนที่เปิดโอกาสให้บุตรหลานของชนชั้นสูงในอาณานิคมและบุตรหลานของหัวหน้าเผ่าพื้นเมืองได้ศึกษาเล่าเรียนร่วมกัน นอกจากนี้ ท่านยังมีส่วนสนับสนุนการก่อตั้งมหาวิทยาลัยซานมาร์กอส (University of San Marcos) ซึ่งเป็นมหาวิทยาลัยที่เก่าแก่ที่สุดในทวีปอเมริกา โดยการนำของภราดาโธมัส เด ซานมาร์ติน (Fray Thomas de San Martin, O.P.) สมาชิกในคณะโดมินิกัน

ในด้านการบริหาร ท่านได้จัดประชุมสภาบิชอปประจำภูมิภาคครั้งแรกในปี ค.ศ. 1551 และเริ่มการก่อสร้างอาสนวิหารแห่งลิมาในปีเดียวกัน ต่อมาในปี ค.ศ. 1567 ได้มีการจัดประชุมสภาอีกครั้ง ซึ่งมีการออกเอกสารสำคัญที่วิเคราะห์ถึงการปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรมต่อชาวพื้นเมือง

บั้นปลายชีวิต

เฆโรนิโม เด โลไยซา เสียชีวิตเมื่อวันที่ 25 ตุลาคม ค.ศ. 1575 ตามเจตนารมณ์ของท่าน ร่างของท่านถูกฝังไว้ในบริเวณโรงพยาบาลที่ท่านก่อตั้ง อย่างไรก็ตาม ในศตวรรษที่ 18 ร่างของท่านถูกขุดขึ้นมาเพื่อนำไปประดิษฐานไว้ในห้องใต้ดินของอาสนวิหารลิมา (Cathedral Basilica of Lima)