เมืองตุมเบส ประเทศเปรู ประวัติศาสตร์และภูมิศาสตร์ของเมืองชายแดนทางตะวันตกเฉียงเหนือ

ตุมเบส (Tumbes) เป็นเมืองสำคัญทางตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศเปรู ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำตุมเบส และทำหน้าที่เป็นเมืองหลวงของทั้งภูมิภาคตุมเบส (Tumbes Region) จังหวัดตุมเบส (Tumbes Province) และเขตตุมเบส (Tumbes District) เมืองนี้ตั้งอยู่ใกล้กับพรมแดนประเทศเอกวาดอร์ และมีประชากรประมาณ 111,595 คน (ข้อมูลปี 2015) การคมนาคมทางอากาศให้บริการโดยสนามบิน Cap. FAP Pedro Canga Rodriguez และตัวเมืองตั้งอยู่บริเวณอ่าวเกวายากิล (Gulf of Guayaquil) ร่วมกับเมืองซอร์ริโตส (Zorritos)

ประวัติศาสตร์

รากฐานของตุมเบสย้อนกลับไปถึงยุคก่อนอินคา โดยเป็นที่อยู่อาศัยของกลุ่มชนพื้นเมืองที่เรียกว่า ชาวตุมปิส (Tumpis) ซึ่งในยุครุ่งเรืองที่สุด คาดว่ามีประชากรสูงถึง 178,000 คน ต่อมาหลังปี ค.ศ. 1400 ภายใต้การปกครองของจักรพรรดิปาชากูตี (Pachacuti) แห่งอาณาจักรอินคา ตุมเบสได้กลายเป็นฐานที่มั่นทางการเมืองที่สำคัญ และต่อมาจักรพรรดิอวายนา กาปัก (Huayna Capac) ได้ขยายเมืองโดยการสั่งให้สร้างถนน บ้านเรือน และพระราชวัง

การเข้ามาของชาวสเปน

ฟรานซิสโก ปิซาร์โร (Francisco Pizarro) นักพิชิตชาวสเปน ได้เดินทางมาเยือนตุมเบสครั้งแรกในปี ค.ศ. 1528 ในช่วงเริ่มต้นของการพิชิตอาณาจักรอินคา ปิซาร์โรได้เดินทางมาครั้งที่สองในปี ค.ศ. 1532 ซึ่งในครั้งนี้เขาต้องเผชิญกับการต่อต้านจากหัวหน้าเผ่า (curaca) ชื่อ ชิลิมาซา (Chilimaza) ในเหตุการณ์ที่รู้จักกันในชื่อ ยุทธการแห่งแมงโกลฟส์ (Battle of the Manglares) ซึ่งในที่สุดปิซาร์โรก็เป็นฝ่ายชนะและได้ปักไม้กางเขนเพื่อเป็นสัญลักษณ์แห่งชัยชนะของสเปน นอกจากนี้ เฟลิปิลโล (Felipillo) และ ยาคาเน (Yacané) ล่ามชาวพื้นเมืองอเมริกาใต้สองคนแรกที่ช่วยปิซาร์โรในการพิชิตเปรู ก็มีถิ่นกำเนิดในเมืองตุมเบสแห่งนี้

ยุคอาณานิคมและการประกาศเอกราช

ในช่วงยุคอาณานิคม ตุมเบสมีประชากรเบาบางและเคยเป็นส่วนหนึ่งของ Audiencia of Quito ตามกฤษฎีกา (Cedula) ปี ค.ศ. 1563 และ 1740 เมื่อตุมเบสประกาศเอกราชจากสเปน เมืองนี้ได้เลือกที่จะเข้าร่วมกับประเทศเปรูโดยยึดหลักสิทธิในการกำหนดเจตจำนงของตนเอง อย่างไรก็ตาม สิทธินี้ถูกคัดค้านโดยสาธารณรัฐกรานโคลอมเบีย และต่อมาโดยประเทศเอกวาดอร์ที่อ้างสิทธิ์ตามกฤษฎีกาหลวงในยุคอาณานิคม

ข้อพิพาททางดินแดนนี้ได้รับการยืนยันทางกฎหมายผ่าน พิธีสารริโอเดจาเนโร (Protocol of Rio de Janeiro) ในปี ค.ศ. 1942 ซึ่งยืนยันสิทธิ์ของเปรูเหนือตุมเบสหลังจากชัยชนะในสงคราม แต่สันติภาพที่ยั่งยืนเกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1998 หลังจากความขัดแย้งครั้งสุดท้ายในปี ค.ศ. 1995 โดยประธานาธิบดีอัลแบร์โต ฟูจิโมริ ของเปรู และประธานาธิบดีจามิล มาฮูอัด ของเอกวาดอร์ ได้ลงนามในเอกสารฉบับสุดท้าย ซึ่งเอกวาดอร์ยอมรับสิทธิ์ของเปรูเหนือตุมเบสและดินแดนอื่นๆ ที่เคยอ้างสิทธิ์

ภูมิศาสตร์และภูมิอากาศ

ตุมเบสมีภูมิอากาศแบบกึ่งแห้งแล้งเขตร้อน (Hot semi-arid climate) ตามการจำแนกภูมิอากาศแบบเคิปเปน (Köppen climate classification: BSh) โดยมีปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยต่อปีอยู่ที่ 307.5 มิลลิเมตร (12.1 นิ้ว) เนื่องจากมีอัตราการระเหยของน้ำสูง ปริมาณน้ำฝนในพื้นที่นี้มีความผันผวนอย่างมากเนื่องจากปรากฏการณ์ เอลนีโญ (El Niño Southern Oscillation) ซึ่งในช่วงที่เกิดปรากฏการณ์เอลนีโญอย่างรุนแรง ปริมาณน้ำฝนอาจเพิ่มขึ้นมากกว่าสองเท่าของค่าเฉลี่ยปกติ