ยุคปลายของอียิปต์โบราณ

ยุคปลายของอียิปต์ (Late Period of Egypt) คือช่วงเวลาสุดท้ายของการรุ่งเรืองภายใต้การปกครองของกษัตริย์ชาวอียิปต์พื้นเมือง หลังจากสิ้นสุดยุคกลาง (Third Intermediate Period) โดยเริ่มต้นจากราชวงศ์ที่ 26 ซึ่งก่อตั้งโดยฟาโรห์ปซัมทิกที่ 1 (Psamtik I) และครอบคลุมไปถึงช่วงเวลาที่อียิปต์ตกอยู่ภายใต้การปกครองของอาณาจักรอะคีเมนิด (Achaemenid Empire) ของเปอร์เซีย

ยุคนี้เริ่มต้นขึ้นในปี 664 ปีก่อนคริสตกาล หลังจากสิ้นสุดการปกครองของชาวนูเบีย (ราชวงศ์ที่ 25) และการตกเป็นรัฐบรรณาการของอาณาจักรนีโอ-อัสซีเรียในช่วงสั้นๆ ยุคปลายสิ้นสุดลงในปี 332 ปีก่อนคริสตกาล เมื่อพระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราช (Alexander the Great) แห่งมาซิโดเนียเข้าพิชิตอียิปต์ และนำไปสู่การสถาปนาราชวงศ์ปโตเลมี (Ptolemaic dynasty) โดยปโตเลมีที่ 1 โซเตอร์ (Ptolemy I Soter) ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของยุคเฮลเลนิสติกในอียิปต์

ประวัติศาสตร์และการปกครอง

ราชวงศ์ที่ 26 (ราชวงศ์ไซที)

ราชวงศ์ที่ 26 หรือที่รู้จักในชื่อ ราชวงศ์ไซที (Saite Dynasty) ปกครองระหว่างปี 672 ถึง 525 ปีก่อนคริสตกาล โดยมีศูนย์กลางอำนาจอยู่ที่เมืองไซส์ (Sais) เริ่มต้นจากการรวมชาติอียิปต์ให้เป็นหนึ่งเดียวภายใต้ฟาโรห์ปซัมทิกที่ 1 ในปี 656/655 ปีก่อนคริสตกาล ซึ่งเป็นผลสืบเนื่องจากการที่ชาวอัสซีเรียเข้าปล้นสะดมเมืองธีบส์ในปี 663 ปีก่อนคริสตกาล

ในยุคนี้ อียิปต์มีความพยายามขยายอำนาจไปยังตะวันออกใกล้ โดยมีการยึดครองเมืองอัชดอด (Ashdod) ประมาณปี 655 ปีก่อนคริสตกาล และมีหลักฐานทางโบราณคดีที่แสดงถึงการควบคุมพื้นที่ในเลแวนต์ (Levant) ในช่วงปลายศตวรรษที่ 7 ปีก่อนคริสตกาล อย่างไรก็ตาม อียิปต์ถูกผลักดันกลับหลังจากความพ่ายแพ้ที่เมืองคาร์เคมิช (Carcemish)

เหตุการณ์สำคัญในราชวงศ์นี้ ได้แก่ การที่ฟาโรห์อามาซิสที่ 2 (Amasis II) ขึ้นครองราชย์แทนฟาโรห์เอพรีส (Apries) ในปี 570 ปีก่อนคริสตกาล และการเผชิญกับการรุกรานของชาวบาบิโลนภายใต้การนำของเนบูคัดเนซซาร์ที่ 2 (Nebuchadnezzar II) ประมาณปี 568–567 ปีก่อนคริสตกาล ซึ่งกองทัพบาบิโลนถูกขับไล่ออกไปได้สำเร็จ นอกจากนี้ ฟาโรห์อามาซิสที่ 2 ยังดำเนินนโยบายมุ่งเน้นความสัมพันธ์กับโลกกรีกและผนวกไซปรัสเข้าเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักร

ราชวงศ์ที่ 27 (ยุคเปอร์เซียครั้งที่ 1)

ยุคเปอร์เซียครั้งแรกเริ่มต้นขึ้นในปี 525 ปีก่อนคริสตกาล หลังจากการพ่ายแพ้ของอียิปต์ในยุทธการที่เพลูเซียม (Battle of Pelusium) ทำให้อียิปต์ตกเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรอะคีเมนิดภายใต้การนำของพระเจ้าแคมไบซีสที่ 2 (Cambyses II) และถูกเปลี่ยนให้เป็นมณฑล (Satrapy) ของเปอร์เซีย

จักรพรรดิเปอร์เซียหลายพระองค์ เช่น แคมไบซีส, เซอร์ซีสที่ 1 (Xerxes I) และดาริอัสมหาราช (Darius the Great) ทรงปกครองอียิปต์ในฐานะฟาโรห์ โดยมีข้าหลวง (Satrap) เป็นผู้บริหารจัดการพื้นที่ แม้จะมีการก่อกบฏหลายครั้ง เช่น การกบฏของอินารอสที่ 2 (Inaros II) ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากชาวเอเธนส์ แต่ก็ไม่ประสบความสำเร็จ

ราชวงศ์ที่ 28 ถึง 30

หลังจากช่วงเวลาหนึ่ง อียิปต์สามารถกอบกู้เอกราชกลับคืนมาได้ในช่วงสั้นๆ:

• ราชวงศ์ที่ 28: ปกครองโดยกษัตริย์อามีร์เทียส (Amyrtaeus) ระหว่างปี 404–398 ปีก่อนคริสตกาล ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของระยะสุดท้ายของเอกราชภายใต้กษัตริย์พื้นเมือง
• ราชวงศ์ที่ 29: ปกครองจากเมืองเมนเดส (Mendes) ระหว่างปี 398–380 ปีก่อนคริสตกาล โดยกษัตริย์ฮาโคร (Hakor) สามารถต้านทานการรุกรานของเปอร์เซียได้
• ราชวงศ์ที่ 30: ปกครองระหว่างปี 380–343 ปีก่อนคริสตกาล โดยมีฟาโรห์เนคทาเนโบที่ 1 (Nectanebo I) และเนคทาเนโบที่ 2 (Nectanebo II) โดยเนคทาเนโบที่ 2 ถือเป็นฟาโรห์ชาวอียิปต์พื้นเมืององค์สุดท้ายก่อนที่อียิปต์จะตกเป็นของเปอร์เซียอีกครั้งและถูกพิชิตโดยพระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราชในเวลาต่อมา

มรดกทางวัฒนธรรมและวิทยาการ

ในยุคปลายนี้ มีการสร้างสรรค์ผลงานที่สำคัญ เช่น บันทึกปาปิรุสบรูคลิน (Brooklyn Papyrus) ซึ่งเป็นเอกสารทางการแพทย์ที่รวบรวมวิธีการรักษาและคาถาอาคมสำหรับผู้ที่ถูกงูกัด โดยจำแนกตามประเภทของงูและอาการ

ในด้านศิลปะ ยุคนี้โดดเด่นด้วยการส่งเสริมลัทธิบูชาสัตว์และการทำมัมมี่สัตว์ ซึ่งสะท้อนถึงความเชื่อทางศาสนาที่ฝังรากลึกในสังคมอียิปต์ช่วงปลายอาณาจักร