สัญลักษณ์สิงโตและงาช้าง ตราสัญลักษณ์ของบริษัทบริติชเซาท์แอฟริกาและโรดีเซีย

สัญลักษณ์สิงโตและงาช้าง (Lion and Tusk) เป็นตราสัญลักษณ์สำคัญที่เริ่มต้นจากการเป็นโลโก้ของบริษัทบริติชเซาท์แอฟริกา (British South Africa Company - BSAC) และต่อมาได้กลายเป็นสัญลักษณ์แห่งรัฐของประเทศโรดีเซียในช่วงเวลาหนึ่ง สัญลักษณ์นี้สะท้อนถึงยุคสมัยของการล่าอาณานิคมในแอฟริกาและการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในภูมิภาค

ต้นกำเนิดและบทบาทในยุคบริษัทบริติชเซาท์แอฟริกา

สัญลักษณ์สิงโตและงาช้างถูกนำมาใช้เป็นเครื่องหมายประจำบริษัทของบริษัทบริติชเซาท์แอฟริกา หลังจากที่บริษัทได้รับพระบรมราชานุญาต (Royal Charter) ซึ่งอนุญาตให้บริษัทสามารถชักธงประจำบริษัทของตนเองได้ โดยสัญลักษณ์นี้จะปรากฏอยู่บริเวณกึ่งกลางของธงบริษัทบริติชเซาท์แอฟริกา

ในทางตราสัญลักษณ์ (Heraldry) สัญลักษณ์นี้ถูกนิยามว่าเป็น "สิงโตเดินก้าวหน้าหันหน้าเข้าหาผู้ดู สีทอง โดยอุ้งเท้าหน้าขวาประคองงาช้างสีธรรมชาติ" (a lion passant guardant Or, supporting with its right forepaw an ivory tusk proper) อย่างไรก็ตาม ในหมู่คนทั่วไปบางกลุ่มมีการเรียกสัญลักษณ์นี้อย่างไม่เป็นทางการและติดตลกว่า "สิงโตกับไม้จิ้มฟัน" (the lion with the tooth-pick)

ในปี ค.ศ. 1902 คำสั่งจากกระทรวงทหารเรือ (Admiralty warrant) ได้อนุญาตให้ BSAC ใช้สัญลักษณ์สิงโตและงาช้างบนธงเรือสีน้ำเงิน (Blue Ensign) และธงเรือสีแดง (Red Ensign) ได้ด้วย นอกจากนี้ในช่วงแรกของการปกครองโดยบริษัทในโรดีเซีย สัญลักษณ์นี้ยังถูกนำไปใช้เป็นตราประจำหน่วยตำรวจบริติชเซาท์แอฟริกา (British South Africa Police) และหน่วยทหารม้าโรดีเซีย (Rhodesia Horse)

การเสื่อมความนิยมและการกลับมาใช้ในยุคโรดีเซีย

หลังจากมีการลงประชามติในปี ค.ศ. 1922 ซึ่งชาวโรดีเซียใต้ลงมติให้มีการปกครองตนเองโดยไม่ขึ้นกับบริษัทบริติชเซาท์แอฟริกา สัญลักษณ์สิงโตและงาช้างจึงเริ่มลดความนิยมลง โดยเฉพาะในโรดีเซียใต้ที่ประชาชนต้องการสัญลักษณ์ใหม่ที่แสดงถึงความเป็นอิสระจากอิทธิพลของ BSAC อย่างไรก็ตาม บริษัท BSAC ยังคงใช้สัญลักษณ์นี้เป็นโลโก้ของบริษัทต่อไปจนกระทั่งปี ค.ศ. 1965 เมื่อบริษัทควบรวมกิจการกับ Charter International

สัญลักษณ์นี้กลับมาได้รับความนิยมอีกครั้งหลังจากโรดีเซียประกาศเอกราชฝ่ายเดียว (Unilateral Declaration of Independence - UDI) ในปี ค.ศ. 1965 ซึ่งในช่วงแรกยังคงใช้ตราสัญลักษณ์เดิมเนื่องจากความจงรักภักดีต่อสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 แต่สัญลักษณ์สิงโตและงาช้างเริ่มถูกนำมาใช้ในเชิงสัญลักษณ์ของชาวโรดีเซีย เช่น การปรากฏบนเหรียญทองหนึ่งปอนด์โรดีเซียในปี ค.ศ. 1966 เพื่อฉลองครบรอบหนึ่งปีของการประกาศ UDI

การเป็นสัญลักษณ์แห่งรัฐในยุคสาธารณรัฐ

เมื่อโรดีเซียประกาศเป็นสาธารณรัฐในปี ค.ศ. 1970 สัญลักษณ์สิงโตและงาช้างจึงถูกเลือกให้เป็นสัญลักษณ์แห่งรัฐเพื่อใช้แทนที่มงกุฎเซนต์เอ็ดเวิร์ด (St Edward's Crown) ของจักรวรรดิบริติชในตราสัญลักษณ์ต่างๆ ของรัฐ

กองทัพอากาศโรดีเซีย (Rhodesian Air Force) ได้เปลี่ยนเครื่องหมายวงกลม (Roundel) จากรูปแบบที่ได้รับอิทธิพลจากกองทัพอากาศอังกฤษ (RAF) มาเป็นสัญลักษณ์สิงโตและงาช้าง ล้อมรอบด้วยวงกลมสีเขียวและขาว ซึ่งการตัดสินใจนี้เกิดขึ้นหลังจากมีการพิจารณาทางเลือกอื่น เช่น นกซิมบับเว (Zimbabwe bird), ดอกลิลลี่ไฟ (Flame lily) หรือช้าง แต่ในที่สุดสิงโตและงาช้างได้รับคะแนนเสียงเห็นชอบอย่างท่วมท้น

การสิ้นสุดและการสืบทอดในปัจจุบัน

เมื่อโรดีเซียเปลี่ยนผ่านสู่การเป็นประเทศซิมบับเวในปี ค.ศ. 1980 สัญลักษณ์สิงโตและงาช้างจึงถูกยกเลิกการใช้งานอย่างเป็นทางการในฐานะสัญลักษณ์ของรัฐ อย่างไรก็ตาม ชื่อและสัญลักษณ์นี้ยังคงถูกนำไปใช้ในเมืองทอรังกา (Tauranga) ประเทศนิวซีแลนด์ ซึ่งเป็นชื่อของพิพิธภัณฑ์ที่จัดแสดงสิ่งของและประวัติศาสตร์ของกองกำลังความมั่นคงโรดีเซีย (Rhodesian Security Forces)