อาณัติแห่งซีเรียและเลบานอน ยุคการปกครองของฝรั่งเศส (1923-1946)

อาณัติแห่งซีเรียและเลบานอน (ค.ศ. 1923–1946) คือระบบอาณัติของสันนิบาตชาติที่ก่อตั้งขึ้นหลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่งและการแบ่งแยกจักรวรรดิออตโตมัน โดยครอบคลุมดินแดนของซีเรียและเลบานอนในปัจจุบัน ระบบอาณัตินี้ถูกออกแบบมาให้แตกต่างจากการล่าอาณานิคมแบบดั้งเดิม โดยกำหนดให้ประเทศผู้ปกครองทำหน้าที่เป็น "ผู้ดูแล" จนกว่าประชากรในดินแดนนั้นจะมีความพร้อมในการปกครองตนเอง ซึ่งเมื่อถึงจุดนั้น อาณัติจะสิ้นสุดลงและเกิดเป็นรัฐอธิปไตย

การจัดตั้งและการบริหารจัดการ

ในช่วงสองปีหลังสิ้นสุดสงครามในปี 1918 ตามข้อตกลง ไซก์ส-พิโก (Sykes–Picot Agreement) ระหว่างสหราชอาณาจักรและฝรั่งเศส อังกฤษได้ควบคุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของอิรักและทางตอนใต้ของซีเรีย (ปัจจุบันคืออิสราเอล ปาเลสไตน์ และจอร์แดน) ในขณะที่ฝรั่งเศสควบคุมพื้นที่ส่วนที่เหลือของซีเรีย รวมถึงเลบานอน และอเล็กซานเดรตตา

ในวันที่ 29 กันยายน 1923 ฝรั่งเศสได้รับมอบหมายอย่างเป็นทางการจากสันนิบาตชาติให้ดูแลอาณัติแห่งซีเรีย ซึ่งรวมถึงดินแดนของเลบานอนในปัจจุบันและอเล็กซานเดรตตาด้วย โดยมีคณะกรรมาธิการอาณัติถาวร (Permanent Mandates Commission - PMC) ของสันนิบาตชาติเป็นผู้ตรวจสอบการดำเนินงาน

โครงสร้างการปกครอง

ฝรั่งเศสบริหารจัดการภูมิภาคนี้ผ่านรัฐบาลและดินแดนที่หลากหลาย ดังนี้:

• สหพันธรัฐซีเรีย (Syrian Federation): ค.ศ. 1922–1924
• รัฐซีเรีย (State of Syria): ค.ศ. 1925-1930
• สาธารณรัฐซีเรียภายใต้อาณัติ (Mandatory Syrian Republic): ค.ศ. 1930–1946
• รัฐย่อยอื่นๆ: ได้แก่ เลบานอนที่ยิ่งใหญ่ (Greater Lebanon), รัฐอะลาไวต์ (Alawite State) และรัฐจาบาล ดรูซ (Jabal Druze State)
• รัฐฮาไต (Hatay State): ซึ่งถูกตุรกีผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่งในปี 1939

ภูมิหลังและความขัดแย้ง

หลังความพ่ายแพ้ของออตโตมัน กองทัพอังกฤษภายใต้การนำของนายพลเซอร์ เอ็ดมันด์ อัลเลนบี ได้เข้าสู่ดามัสกัสในปี 1918 พร้อมกับกองกำลังของการปฏิวัติอาหรับที่นำโดย ไฟซาล (Faisal) โอรสของกษัตริย์ฮุสเซนแห่งฮิญาซ ไฟซาลได้จัดตั้งรัฐบาลอาหรับชุดแรกในดามัสกัส โดยหวังว่ารัฐอาหรับใหม่จะครอบคลุมดินแดนอาหรับทั้งหมดตั้งแต่เมืองอเลปโปในซีเรียเหนือไปจนถึงเอเดนในเยเมนใต้

อย่างไรก็ตาม ข้อตกลงลับไซก์ส-พิโกได้กำหนดให้ฝรั่งเศสมีอำนาจเหนือซีเรียและเลบานอน เมื่อกองทัพฝรั่งเศสเข้ายึดครองพื้นที่ชายฝั่งเลบานอนและกดดันให้รัฐบาลอาหรับยอมจำนน ความตึงเครียดจึงเพิ่มสูงขึ้น แม้จะมีการพยายามเจรจาในที่ประชุมสันติภาพปารีส แต่ฝรั่งเศสยังคงยืนกรานที่จะเข้าควบคุมซีเรีย

ในปี 1919 คณะกรรมาธิการคิง-เครน (King–Crane Commission) จากสหรัฐอเมริกาได้เข้ามาสำรวจความคิดเห็นของประชาชนในพื้นที่ ซึ่งผลสรุปยืนยันว่าชาวซีเรียคัดค้านระบบอาณัติและต้องการให้มี "ซีเรียที่ยิ่งใหญ่" (Greater Syria) ที่รวมปาเลสไตน์เข้าไว้ด้วย แต่ข้อสรุปนี้ถูกเพิกเฉยโดยทั้งอังกฤษและฝรั่งเศส