แมรี ดอว์สัน นักกฎหมายและอดีตผู้ตรวจการจริยธรรมแห่งแคนาดา

แมรี เอลิซาเบธ ดอว์สัน (Mary Elizabeth Dawson CM KC; 23 มิถุนายน 1942 – 24 ธันวาคม 2023) เป็นนักกฎหมายและข้าราชการระดับสูงของแคนาดา ผู้ซึ่งดำรงตำแหน่งผู้ตรวจการด้านความขัดแย้งทางผลประโยชน์และจริยธรรมแห่งแคนาดา (Conflict of Interest and Ethics Commissioner of Canada) โดยเธอได้รับการแต่งตั้งตามพระราชบัญญัติรัฐสภาแคนาดาเมื่อวันที่ 9 กรกฎาคม 2007 และปฏิบัติหน้าที่จนกระทั่งครบวาระในวันที่ 8 มกราคม 2018

ประวัติการศึกษา

ดอว์สันเกิดที่เมืองแฮลิแฟกซ์ รัฐโนวาสโกเชีย และย้ายไปอยู่ที่เมืองโตรอนโต รัฐออนแทรีโอ เมื่ออายุ 11 ปี ด้านการศึกษา เธอสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีด้านกฎหมายแพ่ง (Bachelor of Civil Law) จากมหาวิทยาลัยแมคกิลล์ในปี 1966 และปริญญาตรีด้านกฎหมาย (Bachelor of Laws) จากมหาวิทยาลัยดาลฮาวซีในปี 1970 นอกจากนี้ เธอยังได้รับประกาศนียบัตร Diplôme d’études supérieures en droit (droit public) จากมหาวิทยาลัยออตตาวา โดยดอว์สันเป็นสมาชิกของสมาคมทนายความแห่งโนวาสโกเชียและสมาคมกฎหมายแห่งออนแทรีโอ รวมถึงยังคงสถานะสมาชิกเนติบัณฑิตยสภาแห่งควิเบกจนกระทั่งเกษียณอายุราชการจากกระทรวงยุติธรรม

เส้นทางอาชีพและผลงานทางกฎหมาย

ดอว์สันเริ่มทำงานที่แผนกนิติบัญญัติของกระทรวงยุติธรรมในปี 1970 โดยมีบทบาทสำคัญในการร่างกฎหมายพื้นฐานหลายฉบับของแคนาดา เช่น พระราชบัญญัติการเข้าถึงข้อมูล (Access to Information Act), พระราชบัญญัติความเป็นส่วนตัว (Privacy Act), พระราชบัญญัติสุขภาพแห่งแคนาดา (Canada Health Act), พระราชบัญญัติภาษาทางการ (Official Languages Act), พระราชบัญญัติการแข่งขัน (Competition Act), พระราชบัญญัติศุลกากร (Customs Act) และพระราชบัญญัติเยาวชนผู้กระทำความผิด (Young Offenders Act) เธอได้รับแต่งตั้งเป็น Queen's Counsel ในปี 1978

บทบาทในด้านรัฐธรรมนูญและกฎหมายมหาชน

ระหว่างปี 1980 ถึง 1986 ดอว์สันดำรงตำแหน่งรองหัวหน้าที่ปรึกษานิติบัญญัติ และเป็นประธานคณะกรรมการปรับปรุงกฎหมาย (Statute Revision Commission) ตลอดช่วงทศวรรษ 1980 ต่อมาในปี 1986 ถึง 1995 เธอได้ดำรงตำแหน่งหัวหน้าภาคกฎหมายมหาชนของกระทรวงยุติธรรม ซึ่งดูแลครอบคลุมทั้งกฎหมายรัฐธรรมนูญ, กฎหมายปกครอง, กฎหมายระหว่างประเทศ, กฎหมายสิทธิมนุษยชน, กฎหมายชนพื้นเมือง, กิจการตุลาการ และกฎหมายความเป็นส่วนตัว

ผลงานที่โดดเด่นที่สุดของเธอคือการเป็นผู้ร่างขั้นสุดท้ายสำหรับชุดกฎหมายการนำรัฐธรรมนูญกลับคืนสู่แคนาดา (Constitution Act, 1982) และเป็นที่ปรึกษากฎหมายหลักสำหรับการแก้ไขรัฐธรรมนูญทั้งหมด รวมถึงข้อตกลงทะเลสาบมีช (Meech Lake Accord) และข้อตกลงชาร์ลอตทาวน์ (Charlottetown Accord) นอกจากนี้ เธอยังนำทีมกฎหมายของรัฐบาลแคนาดาในคดีอ้างอิงการแยกตัวของควิเบก (Quebec Secession Reference) และรับผิดชอบการให้คำปรึกษาทางกฎหมายรวมถึงการร่างพระราชบัญญัติความชัดเจน (Clarity Act)

การทำงานในตำแหน่งผู้ตรวจการจริยธรรม

ในฐานะผู้ตรวจการด้านความขัดแย้งทางผลประโยชน์และจริยธรรม ดอว์สันมีบทบาทสำคัญในการตรวจสอบความโปร่งใสของนักการเมืองระดับสูง กรณีที่โดดเด่นที่สุดคือการสอบสวนนายกรัฐมนตรี จัสติน ทรูโด เกี่ยวกับการเดินทางไปพักผ่อนที่เกาะเบลล์ (Bell Island) ในเดือนธันวาคม 2016 ซึ่งมีการใช้เฮลิคอปเตอร์ส่วนตัวของอกา ข่าน (Aga Khan) ซึ่งขัดต่อกฎจริยธรรมของรัฐบาลแคนาดาที่ห้ามรัฐมนตรีรับการเดินทางด้วยเครื่องบินส่วนตัวโดยไม่ได้รับอนุญาตล่วงหน้า ผลการสอบสวนระบุว่าการกระทำดังกล่าวอาจถูกมองว่าเป็นการพยายามใช้อิทธิพลต่อนายกรัฐมนตรี ซึ่งนำไปสู่การขอโทษอย่างเป็นทางการจากทรูโด

บทบาทอื่นๆ และการได้รับเกียรติ

ดอว์สันเคยเป็นนักวิชาการ Skelton-Clark Fellow ที่มหาวิทยาลัยควีนส์ในช่วงปี 1999–2000 และมีผลงานตีพิมพ์บทความทางวิชาการหลายฉบับ หลังเกษียณจากกระทรวงยุติธรรมในปี 2005 เธอทำงานเป็นที่ปรึกษาในภาคส่วนต่างๆ และดำรงตำแหน่งในคณะกรรมการบริหารของโรงพยาบาลออตตาวา (Ottawa Hospital) และองค์กร Help Lesotho นอกจากนี้ เธอยังมีบทบาทในสมาคมเนติบัณฑิตยสภาระหว่างประเทศ (International Bar Association) และโครงการปฏิรูประบบบริหารราชการในรัสเซีย

ในปี 2007 เธอได้รับแต่งตั้งให้เป็นสมาชิกของ Order of Canada ซึ่งเป็นเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นสูงของประเทศ

การเสียชีวิต

แมรี ดอว์สัน เสียชีวิตเมื่อวันที่ 24 ธันวาคม 2023 ด้วยโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ชนิดหายาก ในวัย 81 ปี