ชาวเมลานอ กลุ่มชาติพันธุ์ดั้งเดิมแห่งรัฐซาราวัก

ชาวเมลานอ (ภาษามาเลย์: Orang Melanau, ภาษาเมลานอ: Tenawan Melanau) หรือที่รู้จักในชื่อ A-Likou (ซึ่งหมายถึง "ชาวแม่น้ำ" ในสำเนียงเมืองมูกะห์) เป็นกลุ่มชาติพันธุ์พื้นเมืองที่อาศัยอยู่ในรัฐซาราวัก ประเทศมาเลเซีย และบางส่วนในกาลีมันตันตะวันตก ประเทศอินโดนีเซีย พวกเขาถือเป็นหนึ่งในผู้ตั้งถิ่นฐานกลุ่มแรกๆ ของเกาะบอร์เนียว

ต้นกำเนิดและอัตลักษณ์

ในศตวรรษที่ 19 ชาวเมลานอตั้งถิ่นฐานเป็นชุมชนเล็กๆ ตามลำน้ำสาขาของแม่น้ำราจังในตอนกลางของรัฐซาราวัก พวกเขามักเรียกตัวเองว่า A-Likou เพื่อแสดงถึงอัตลักษณ์ที่ชัดเจน และมักไม่ชอบให้ถูกเรียกว่า "ดายัก" (Dayak) เนื่องจากคำนี้เป็นคำที่ชาวตะวันตกใช้เรียกผู้อยู่อาศัยในบอร์เนียวโดยรวม ในขณะที่ชาวเมลานอมีวัฒนธรรมและอัตลักษณ์ของตนเองที่สืบทอดมาอย่างยาวนาน

ตำนานเล่าว่าชื่อ "เมลานอ" ถูกตั้งโดยชาวมาเลย์แห่งบรูไน เพื่อเรียกผู้ที่อาศัยอยู่ตามพื้นที่ลุ่มน้ำและชายฝั่งทะเลตอนกลางของซาราวัก ซึ่งอาจหมายถึง "ผู้พำนักชายฝั่ง" อย่างไรก็ตาม หลักฐานทางประวัติศาสตร์จากบันทึกของชาวจีนและชาวชวา รวมถึงแผนที่ของตะวันตก พบว่าชื่อ Malano ถูกนำมาใช้เรียกภูมิภาคนี้มาตั้งแต่ก่อนการก่อตั้งอาณาจักรบรูไนเสียอีก

ประวัติศาสตร์และหลักฐานทางโบราณคดี

แม้ว่าบันทึกที่เป็นลายลักษณ์อักษรของชาวพื้นเมืองบอร์เนียวจะมีน้อย แต่หลักฐานทางภาษาศาสตร์และวัฒนธรรมยังคงปรากฏชัดเจน โดยเฉพาะประเพณีการฝังศพแบบ โลงศพแขวน (Hanging Coffin) และเสาฝังศพ (Kelidieng หรือ Jerunei) ซึ่งเป็นวัฒนธรรมร่วมกับกลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ เช่น ชาวปูนัน (Punan Bah) และชาวเซกะปัน (Sekapan)

ร่องรอยในบันทึกโบราณ

• ศตวรรษที่ 7: มีการกล่าวถึง Kin-li-fo-che ในบันทึกของอี้จิง (I Ching) ซึ่งเป็นรัฐที่ครอบคลุมพื้นที่บอร์เนียวเหนือ (ซาบาห์), ซาราวัก และบรูไน
• ศตวรรษที่ 12-13: บันทึกของจ้าว รุคั่ว (Zhao Rukuo) ในหนังสือ Zhu Fan Zhi กล่าวถึงกลุ่มคนที่เรียกว่า Ma-lo-nu ซึ่งสอดคล้องกับชื่อเมลานอในปัจจุบัน
• อาณาจักรฟูนิ (Fu Ni): บันทึกจีนระบุว่าดินแดนของรัฐฟูนิครอบคลุมพื้นที่ของชาวเมลานอในปัจจุบัน เช่น เมืองอิกัน (Igan) และบินทูลู (Bintulu)

อิทธิพลทางวัฒนธรรม

เนื่องจากตั้งถิ่นฐานอยู่บริเวณชายฝั่งและปากแม่น้ำ ทำให้ชาวเมลานอได้รับอิทธิพลอย่างมากจากอาณาจักรบรูไนมาตั้งแต่ศตวรรษที่ 13 ส่งผลให้วิถีชีวิตและวัฒนธรรมภายนอกของชาวเมลานอในปัจจุบันมีความคล้ายคลึงกับชาวมาเลย์อย่างมาก