มิเชล ออดิน นักคณิตศาสตร์และนักเขียนผู้ผสานศาสตร์และศิลป์

มิเชล ออดิน (Michèle Audin; 3 มกราคม 1954 – 14 พฤศจิกายน 2025) เป็นนักคณิตศาสตร์ นักเขียน และอาจารย์มหาวิทยาลัยชาวฝรั่งเศส ผู้มีบทบาทสำคัญในการวิจัยด้านเรขาคณิตซิมเพลกติก (Symplectic Geometry) และเป็นบุคคลที่โดดเด่นในการเชื่อมโยงโลกของคณิตศาสตร์เข้ากับวรรณกรรมผ่านกลุ่ม Oulipo

ประวัติและภูมิหลัง

มิเชล ออดิน เป็นบุตรสาวของ มอริซ ออดิน (Maurice Audin) นักคณิตศาสตร์ และ โจเซตต์ ออดิน (Josette Audin) ครูสอนคณิตศาสตร์ ทั้งคู่เป็นชาว pied-noirs (ชาวฝรั่งเศสที่เกิดในแอลจีเรีย) และเป็นนักเคลื่อนไหวเพื่อเอกราชของแอลจีเรีย ชีวิตในวัยเด็กของเธอได้รับผลกระทบอย่างรุนแรงเมื่อบิดาของเธอถูกจับกุมโดยหน่วยพลร่มของนายพลฌัก มัสซู และเสียชีวิตจากการถูกทรมานในเดือนมิถุนายน 1957 ณ ประเทศแอลจีเรีย

ด้านการศึกษา ออดินเข้าศึกษาที่ École normale supérieure de jeunes filles (ซึ่งต่อมาได้ควบรวมเข้ากับ École Normale Supérieure) และสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอกในปี 1986 จากมหาวิทยาลัยปารีส-ซาแคลี (University of Paris-Saclay) โดยทำวิทยานิพนธ์ภายใต้การดูแลของ ฟร็องซัว ลาตูร์ (François Latour) ในหัวข้อ Cobordismes d'immersions lagrangiennes et legendriens

เธอเริ่มดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ที่สถาบันวิจัยคณิตศาสตร์ขั้นสูง (IRMA) แห่งมหาวิทยาลัยสตราสบูร์ก (University of Strasbourg) ตั้งแต่ปี 1987 จนกระทั่งเกษียณอายุราชการก่อนกำหนดในปี 2014 นอกจากนี้ เธอยังเคยดำรงตำแหน่งประธานสมาคม Femmes et mathématiques ในปี 1990 และ 1991

การต่อสู้เพื่อความยุติธรรมและเกียรติยศ

ในปี 2009 มิเชล ออดิน ปฏิเสธที่จะรับเครื่องอิสริยาภรณ์เลฌียงดอเนอร์ (Legion of Honour) โดยให้เหตุผลว่าประธานาธิบดีนิโกลาส์ ซาร์โกซี ในขณะนั้น ไม่ตอบจดหมายของมารดาเธอเกี่ยวกับการหายตัวไปของบิดา จนกระทั่งในเดือนกันยายน 2018 ประธานาธิบดีเอ็มมานูเอล มาครง ได้ยอมรับว่ามอริซ ออดิน ถูกทรมานจนเสียชีวิตและได้กล่าวขอโทษในนามของประเทศฝรั่งเศส

ผลงานทางคณิตศาสตร์

งานวิจัยของมิเชล ออดิน มุ่งเน้นไปที่ เรขาคณิตซิมเพลกติก โดยวิทยานิพนธ์ปริญญาเอกของเธอได้นำทฤษฎีโคบอร์ดิซึม (Cobordism theory) ของ เรเน ทอม (René Thom) มาประยุกต์ใช้เพื่อสนับสนุนโปรแกรมพื้นฐานของโทโพโลยีซิมเพลกติกที่ริเริ่มโดย วลาดีมีร์ อาร์โนลด์ (Vladimir Arnold) นักคณิตศาสตร์ชาวรัสเซีย

ต่อมาเธอได้ขยายขอบเขตการวิจัยไปยังด้านพลวัต (Dynamical aspects) โดยเฉพาะระบบแฮมิลโทเนียน (Hamiltonian systems) ผลงานที่สำคัญ ได้แก่:

• Spinning tops: A Course on Integrable Systems: หนังสือที่วิเคราะห์รายละเอียดเกี่ยวกับระบบพลวัตที่สามารถหาคำตอบได้ (Integrable systems)
• การศึกษาเกี่ยวกับ Kovalevskaya top: ซึ่งนำไปสู่การเขียนหนังสือ Souvenirs sur Sofia Kovalevskaya ที่ผสมผสานทั้งเนื้อหาทางคณิตศาสตร์ ประวัติศาสตร์ และมุมมองส่วนตัวเกี่ยวกับ โซเฟีย โควาเลฟสกายา
• งานด้านประวัติศาสตร์คณิตศาสตร์: เธอได้ตีพิมพ์จดหมายโต้ตอบระหว่าง อองรี การ์ตอง (Henri Cartan) และ อ็องเดร เวย์ล (André Weil) สมาชิกกลุ่ม Bourbaki รวมถึงเขียนชีวประวัติของ ฌัก เฟลด์บอ (Jacques Feldbau) และรวบรวมประวัติการกำเนิดของพลวัตโฮโลมอร์ฟิกสมัยใหม่ (Modern holomorphic dynamics)

บทบาทในฐานะนักเขียนและสมาชิก Oulipo

นอกเหนือจากงานวิชาการ ออดินยังมีผลงานทางวรรณกรรมที่โดดเด่น โดยเฉพาะการเข้าร่วมกับกลุ่ม Oulipo (Ouvroir de littérature potentielle) ในปี 2009 ซึ่งทำให้เธอเป็นสมาชิกคนแรกที่เป็นทั้งนักคณิตศาสตร์และนักเขียนในเวลาเดียวกัน

ความหลงใหลในปารีสคอมมูน

เธอมีความสนใจอย่างลึกซึ้งในเหตุการณ์การลุกฮือของปารีสคอมมูน (Paris Commune) ปี 1871 และได้เขียนหนังสือถึง 5 เล่มเพื่อบันทึกประวัติศาสตร์และความทรงจำของเหตุการณ์นี้ รวมถึงนวนิยายอย่าง Comme une rivière bleue (2017) และ Josée Meunier, 19 rue des Juifs (2021) รวมถึงงานวิจัยเชิงประวัติศาสตร์ที่วิเคราะห์จำนวนผู้เสียชีวิตในช่วง "สัปดาห์นองเลือด" (Bloody Week) ซึ่งเธอประเมินว่าอาจสูงถึง 15,000 ราย

การใช้ข้อจำกัดทางคณิตศาสตร์ในวรรณกรรม

ออดินนำหลักการทางคณิตศาสตร์มาสร้างเป็น "ข้อจำกัด" (Constraints) ในการเขียนงานวรรณกรรม เช่น:

• ข้อจำกัดของปาสกาล (Pascal's constraint): ใช้ในเรื่อง Mai Quai Conti โดยความสัมพันธ์ของตัวละครถูกกำหนดโดยตำแหน่งของจุดในรูปเรขาคณิตตามทฤษฎีบทของปาสกาล
• การสร้างรูปแบบคำประพันธ์ใหม่: ร่วมกับ เอียน มองค์ (Ian Monk) พัฒนา nonine ซึ่งเป็นรูปแบบหนึ่งของ sestina ที่ใช้ตัวเลขที่ไม่ใช่ Queneau numbers

ผลงานนวนิยายเรื่องแรกของเธอ Cent vingt et un jours มีพื้นฐานมาจาก onzine (รูปแบบ sestina ลำดับที่ 11) ซึ่งใช้กำหนดตัวละครและการอ้างอิงทางวรรณกรรม