Million Programme โครงการบ้านล้านหลังของสวีเดน

Million Programme (ภาษาสวีเดน: Miljonprogrammet) คือโครงการที่อยู่อาศัยสาธารณะขนาดใหญ่ที่ดำเนินการโดยพรรคสังคมประชาธิปไตย (Social Democratic Party) ของสวีเดน ระหว่างปี ค.ศ. 1965 ถึง 1974 เพื่อให้มั่นใจว่าพลเมืองสวีเดนทุกคนสามารถเข้าถึงที่อยู่อาศัยที่มีคุณภาพสูงและราคาที่เหมาะสมได้

พื้นหลังและสาเหตุการเกิดโครงการ

ก่อนเริ่มโครงการนี้ สวีเดนประสบปัญหาการขาดแคลนที่อยู่อาศัยอย่างรุนแรง ซึ่งเป็นประเด็นทางการเมืองและสังคมที่สำคัญ เนื่องจากระหว่างปี 1860 ถึง 1960 สวีเดนเปลี่ยนผ่านจากสังคมเกษตรกรรมไปสู่สังคมอุตสาหกรรมอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้เกิดกระแสการย้ายถิ่นฐานเข้าสู่เมือง (Urbanisation) โดยเฉพาะหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ซึ่งอุตสาหกรรมของสวีเดนไม่ได้รับความเสียหายจากสงคราม ทำให้เมืองต่างๆ ต้องการแรงงานจำนวนมากเพื่อผลิตสินค้าส่งออกไปยังยุโรปที่ถูกทำลายจากสงคราม

มาตรฐานการครองชีพที่สูงขึ้นทำให้เกิดความต้องการลดความหนาแน่นของประชากรในเมือง และกำจัดสิ่งที่เรียกว่า Lort-Sverige (Dirt Sweden หรือ สวีเดนที่สกปรก) เพื่อให้พลเมืองมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น โดยอาศัยรายได้จากภาษีในช่วงปี 1950 และ 1960 ซึ่งเป็นยุคทองของเศรษฐกิจสวีเดน

รายละเอียดของโครงการ

ตลอดระยะเวลา 10 ปีของโครงการ มีการสร้างที่อยู่อาศัยใหม่ทั้งหมด 1,006,000 ยูนิต ซึ่งถือเป็นโครงการก่อสร้างที่ทะเยอทะยานที่สุดในโลกในขณะนั้น โดยโครงการนี้ไม่ได้มุ่งเน้นเพียงแค่กลุ่มผู้มีรายได้น้อย แต่เป็นโครงการแบบสากล (Universal Programme) ที่ออกแบบมาเพื่อรองรับคนสวีเดนในทุกระดับรายได้

การออกแบบและเป้าหมายทางสังคม

การวางผังเมืองได้รับแรงบันดาลใจจากย่านชานเมืองอย่าง Vällingby และ Årsta โดยมีเป้าหมายเพื่อสร้าง "พลเมืองในระบอบประชาธิปไตยที่ดี" ผ่านการจัดสรรบริการสาธารณะที่ครบถ้วน เช่น โรงเรียน, สถานรับเลี้ยงเด็ก, โบสถ์, ห้องสมุด และพื้นที่สาธารณะ

การออกแบบที่อยู่อาศัยแบ่งออกเป็นสองประเภทหลัก:

• อพาร์ตเมนต์มาตรฐาน: แบบ 3 ห้อง (2 ห้องนอน) ขนาดประมาณ 75 ตารางเมตร ซึ่งออกแบบมาสำหรับครอบครัวต้นแบบ (ผู้ใหญ่ 2 คน เด็ก 2 คน)
• หอพักนักศึกษา: มีการสร้างอพาร์ตเมนต์สำหรับนักศึกษาประมาณ 150,000 ยูนิต ในเมืองที่มีมหาวิทยาลัยใหญ่ๆ เช่น สตอกโฮล์ม, ลุนด์, อุปซาล่า, ลิงเคอพิง และอูเมโอ

แม้ว่าหลายคนจะจดจำ Million Programme ในรูปแบบของตึกสูง (Tower blocks) แต่ในความเป็นจริง ตึกสูงเหล่านี้คิดเป็นเพียงหนึ่งในสามของจำนวนยูนิตทั้งหมด ส่วนที่เหลืออีกสองในสามเป็นอาคารชุดที่มีความสูงน้อยกว่าและบ้านเดี่ยว

บทวิพากษ์และผลกระทบในปัจจุบัน

โครงการนี้ได้รับการวิพากษ์วิจารณ์ในเรื่องความซ้ำซากจำเจของสถาปัตยกรรมที่ดูจืดชืด และในปัจจุบัน พื้นที่หลายแห่งที่สร้างขึ้นภายใต้โครงการนี้ได้กลายเป็น "พื้นที่เปราะบาง" (Vulnerable areas) ซึ่งเป็นย่านที่สังคมมีความขัดแย้งหรือมีปัญหาอาชญากรรมสูง โดย ณ สิ้นปี 2023 มีพื้นที่ดังกล่าว 59 แห่งในสวีเดน ซึ่งส่วนใหญ่ทับซ้อนกับพื้นที่ของ Million Programme