มิถิลา ดินแดนแห่งวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์อันรุ่งเรือง

มิถิลา (Mithila) หรือที่รู้จักในชื่อ ทิรหุต (Tirhut), ทิรภุกติ (Tirabhukti) และมิถิลันชล (Mithilanchal) เป็นภูมิภาคทางภูมิศาสตร์และวัฒนธรรมที่สำคัญในอนุทวีปอินเดีย มีอาณาเขตติดต่อกับแม่น้ำมหานันดาทางทิศตะวันออก แม่น้ำคงคาทางทิศใต้ แม่น้ำคันดากิทางทิศตะวันตก และเชิงเขาหิมาลัยทางทิศเหนือ ภูมิภาคนี้ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของรัฐพิหารและรัฐฌาร์ขัณฑ์ของอินเดีย รวมถึงเขตต่างๆ ในจังหวัดโกชี (Koshi), บากมาตี (Bagmati) และมเทศ (Madhesh) ของประเทศเนปาล

ภาษาท้องถิ่นของมิถิลาคือ ภาษาไมถิลี (Maithili) และผู้ที่พูดภาษานี้จะถูกเรียกว่าชาวไมถิล (Maithils)

ประวัติศาสตร์ของมิถิลา

มิถิลาเป็นที่รู้จักในนามอาณาจักรวิเทหะ (Videha Kingdom) และดินแดนที่เคยอยู่ในขอบเขตของวิเทหะในสมัยโบราณ ตามบันทึกทางโบราณคดีของที่ราบลุ่มแม่น้ำคงคา ป้อมปราการบาลิราชการ์ (Balirajgarh fort) ในเขตมธุบานี (Madhubani) ถือเป็นเมืองหลวงของมิถิลาโบราณ โดยมีซากปรักหักพังของป้อมขนาดใหญ่ที่ย้อนกลับไปถึง 300-200 ปีก่อนคริสตกาล

ความสำคัญในศาสนาเชน

มิถิลาเป็นหนึ่งในสถานที่แสวงบุญที่สำคัญที่สุดในศาสนาเชน โดยมีความเกี่ยวข้องกับพระมหาวีระ (ตฤชชังกรองค์ที่ 24) รวมถึงพระมัลลินาถะ (ตฤชชังกรองค์ที่ 19) และพระนามินาถะ (ตฤชชังกรองค์ที่ 21) ตามคัมภีร์สเวตัมบระ (Śvetāmbara) เหตุการณ์สำคัญสี่ในห้าเหตุการณ์ในชีวิตของพระมัลลินาถะและพระนามินาถะเกิดขึ้นที่มิถิลา

พระมหาวีระทรงใช้เวลา 6 วรรษา (ฤดูมรสุม) ในมิถิลา และอาคัมปิตะ สวามี (Akampita Swāmi) หนึ่งในคณะคณธร (ganadharas) 11 ท่าน ได้ถือกำเนิดที่นี่ นอกจากนี้ ในคัมภีร์โบราณยังมีการกล่าวถึงกลุ่มนักบวชเชนที่เรียกว่า "ไมถิลียะ" (Maithiliya) ซึ่งแสดงถึงความสำคัญของมิถิลาในฐานะศูนย์กลางการศึกษาของศาสนาเชนในอดีต

ยุคพระเวท

มิถิลาเริ่มมีชื่อเสียงหลังจากที่ชาวอินโด-อารยันเข้ามาตั้งถิ่นฐานและสถาปนาอาณาจักรวิเทหะ ในช่วงยุคพระเวทตอนปลาย (ประมาณ 1,100–500 ปีก่อนคริสตกาล) วิเทหะกลายเป็นหนึ่งในศูนย์กลางทางการเมืองและวัฒนธรรมที่สำคัญของอินเดียโบราณ เคียงคู่กับกุรุและปัญจละ โดยกษัตริย์แห่งอาณาจักรวิเทหะถูกเรียกว่า ชนก (Janakas)

ยุคกลาง

ตั้งแต่ศตวรรษที่ 11 ถึงศตวรรษที่ 20 มิถิลาถูกปกครองโดยราชวงศ์ท้องถิ่นหลายราชวงศ์ เช่น ราชวงศ์กรรณัต (Karnats), ราชวงศ์โออินิวาร์ (Oiniwar) และราชวงศ์ขัณฑวลา (Khandwala) หรือที่รู้จักในชื่อ ราชดาร์ภังกา (Raj Darbhanga) นอกจากนี้ ราชวงศ์มัลละ (Malla) และราชวงศ์ลิจฉวี (Licchavi) ของเนปาลก็มีต้นกำเนิดมาจากชาวไมถิลเช่นกัน

ในช่วงการปกครองของจักรพรรดิอักบาร์ (Akbar) พระองค์ทรงแต่งตั้งให้ มเหศวร ธากูร (Mahesh Thakur) เป็นผู้ดูแลและผู้เก็บภาษีของมิถิลาในปี ค.ศ. 1557 เพื่อสร้างความสงบเรียบร้อยในพื้นที่ ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของอิทธิพลของราชวงศ์ดาร์ภังกาในเวลาต่อมา

สรุปลักษณะสำคัญของภูมิภาค

• ที่ตั้ง: ครอบคลุมพื้นที่ในรัฐพิหารและฌาร์ขัณฑ์ของอินเดีย และบางส่วนของเนปาล
• ภาษา: ภาษาไมถิลี (Maithili) เป็นภาษาหลัก
• มรดกทางศาสนา: เป็นศูนย์กลางสำคัญของทั้งศาสนาเชนและศาสนาฮินดู (อาณาจักรวิเทหะ)
• การปกครอง: เคยถูกปกครองโดยราชวงศ์ท้องถิ่นและราชวงศ์ดาร์ภังกาจนถึงศตวรรษที่ 20