มูฮัมหมัด ยูนุส ผู้บุกเบิกไมโครเครดิตและรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพ

มูฮัมหมัด ยูนุส (Muhammad Yunus; เกิด 28 มิถุนายน 1940) เป็นนักเศรษฐศาสตร์และรัฐบุรุษชาวบังกลาเทศ ผู้มีชื่อเสียงระดับโลกจากการบุกเบิกแนวคิด ไมโครเครดิต (Microcredit) และการเงินระดับจุลภาค (Microfinance) ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญในการลดความยากจนในระดับรากหญ้า ยูนุสเป็นผู้ก่อตั้งธนาคารกรามีน (Grameen Bank) และเป็นชาวบังกลาเทศคนแรกที่ได้รับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพในปี 2006

ประวัติและการศึกษา

ยูนุสเกิดเมื่อวันที่ 28 มิถุนายน 1940 ในหมู่บ้าน Bathua เขต Chittagong ของเบงกอลเพรสซิเดนซี (ปัจจุบันคือประเทศบังกลาเทศ) เป็นบุตรคนที่สามในบรรดาพี่น้องเก้าคน โดยมีบิดาเป็นช่างอัญมณีและมารดาเป็นแม่บ้าน

เขาเริ่มต้นการศึกษาที่โรงเรียนประถมศึกษา Lamabazar ก่อนจะเข้าเรียนที่โรงเรียน Chittagong Collegiate และวิทยาลัย Chittagong ตามลำดับ ยูนุสมีความโดดเด่นด้านวิชาการและกิจกรรม โดยเคยเป็นลูกเสือที่เดินทางไปร่วมงานชุมนุมลูกเสือโลกในปากีสถาน อินเดีย และแคนาดา นอกจากนี้เขายังมีความสนใจในด้านศิลปะและการละครในช่วงที่ศึกษาอยู่ที่วิทยาลัย Chittagong

ในปี 1957 ยูนุสเข้าศึกษาในภาควิชาเศรษฐศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยธากา (University of Dhaka) โดยสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีในปี 1960 และปริญญาโทในปี 1961

เส้นทางอาชีพและการก่อตั้งธนาคารกรามีน

หลังจบการศึกษา ยูนุสเริ่มต้นอาชีพด้วยการเป็นผู้ช่วยวิจัยที่มหาวิทยาลัยธากา และเป็นอาจารย์สอนเศรษฐศาสตร์ที่วิทยาลัย Chittagong ในปี 1965 เขาได้รับทุนฟูลไบร์ท (Fulbright Scholarship) ไปศึกษาต่อระดับปริญญาเอกด้านเศรษฐศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยแวนเดอร์บิลต์ (Vanderbilt University) ในสหรัฐอเมริกา ซึ่งสำเร็จการศึกษาในปี 1969

ในช่วงสงครามปลดปล่อยบังกลาเทศปี 1971 ยูนุสได้จัดตั้งคณะกรรมการพลเมืองและศูนย์ข้อมูลบังกลาเทศในสหรัฐฯ เพื่อระดมการสนับสนุนสำหรับการประกาศเอกราชของประเทศ หลังจากสงครามสิ้นสุดลง เขาเดินทางกลับบังกลาเทศและเข้าร่วมคณะกรรมการวางแผนของรัฐบาล ก่อนจะย้ายไปดำรงตำแหน่งหัวหน้าภาควิชาเศรษฐศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยจิตตะกอง (University of Chittagong)

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นหลังเหตุการณ์ทุพภิกขภัยในปี 1974 ยูนุสเริ่มตระหนักว่าความยากจนไม่ได้เกิดจากความขี้เกียจ แต่เกิดจากการขาดโอกาสในการเข้าถึงแหล่งเงินทุน เขาจึงเริ่มทดลองให้เงินกู้รายย่อย (Microcredit) แก่ชาวบ้านที่ยากจนที่สุดในหมู่บ้าน Jobra โดยไม่ต้องมีหลักทรัพย์ค้ำประกัน ซึ่งนำไปสู่การก่อตั้ง ธนาคารกรามีน (Grameen Bank) อย่างเป็นทางการในปี 1983

โมเดลของธนาคารกรามีนเน้นการให้กู้ยืมเงินจำนวนเล็กน้อยเพื่อให้ผู้ยากไร้ (โดยเฉพาะผู้หญิง) นำไปสร้างอาชีพและพึ่งพาตนเองได้ ซึ่งแนวคิดนี้ประสบความสำเร็จอย่างสูงและถูกนำไปปรับใช้ในกว่า 100 ประเทศทั่วโลก

รางวัลและการยอมรับในระดับสากล

ด้วยผลงานการสร้างระบบการเงินที่ช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้คนนับล้าน มูฮัมหมัด ยูนุส จึงได้รับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพในปี 2006 ร่วมกับธนาคารกรามีน นอกจากนี้เขายังได้รับรางวัลเกียรติยศอื่นๆ อีกมากมาย เช่น:

• เหรียญแห่งเสรีภาพประธานาธิบดีสหรัฐฯ (Presidential Medal of Freedom) ปี 2009
• เหรียญทองรัฐสภาสหรัฐฯ (Congressional Gold Medal) ปี 2010
• รางวัลเอกราช (Independence Award) ของบังกลาเทศ ปี 1987

บทบาททางการเมืองและปัจจุบัน

นอกเหนือจากงานด้านเศรษฐศาสตร์ ยูนุสยังดำรงตำแหน่งสำคัญในระดับสากล เช่น อธิการบดีมหาวิทยาลัย Glasgow Caledonian ในสกอตแลนด์ (2012–2018) และกรรมการมูลนิธิสหประชาชาติ (United Nations Foundation)

ในปี 2024 ภายหลังการลาออกของนายกรัฐมนตรีเชค ฮาสินา ยูนุสได้รับแต่งตั้งให้เป็นหัวหน้าที่ปรึกษาคนที่ 5 ของบังกลาเทศ และดำรงตำแหน่งหัวหน้าของรัฐบาลรักษาการ เพื่อนำพาประเทศผ่านช่วงเปลี่ยนผ่านทางการเมืองและเตรียมการเลือกตั้งทั่วไปในปี 2026