หอจดหมายเหตุแห่งชาติไต้หวัน (Academia Historica)

Academia Historica (จีน: 國史館; พินอิน: Guóshǐ guǎn) คือสถาบันวิจัยประวัติศาสตร์ระดับชาติของสาธารณรัฐจีน (ไต้หวัน) ซึ่งทำหน้าที่เป็นหน่วยงานหลักในการบันทึกประวัติศาสตร์ของชาติ รวบรวม จัดทำ และอนุรักษ์ชุดเอกสารทางประวัติศาสตร์ รวมถึงการดูแลรักษาโบราณวัตถุและสิ่งของที่เกี่ยวข้องกับประธานาธิบดีและรองประธานาธิบดีของสาธารณรัฐจีน ปัจจุบันสถาบันแห่งนี้อยู่ภายใต้การกำกับดูแลโดยตรงของสำนักงานประธานาธิบดี

ประวัติการก่อตั้งและการเปลี่ยนแปลง

ยุคปักกิ่ง (พ.ศ. 2457–2471)

หลังการปฏิวัติปี 1911 ผู้นำการปฏิวัติจำนวน 97 คนได้เสนอให้ประธานาธิบดีรักษาการ ซุน ยัตเซ็น จัดตั้งสถาบันประวัติศาสตร์ระดับชาติเพื่อบันทึกเหตุการณ์การปฏิวัติ ส่งผลให้มีการก่อตั้ง Academia Historica ขึ้นที่กรุงปักกิ่งในปี พ.ศ. 2457 ภายใต้ประธานาธิบดีหยวน ซื่อไค อย่างไรก็ตาม สถาบันประสบปัญหาในการดำเนินงานหลังปี พ.ศ. 2458 เนื่องจากผู้อำนวยการหวัง ไคยุน สนับสนุนระบอบกษัตริย์ จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2460 รัฐบาลของต้วน ฉีรุ่ย ได้สั่งปิดสถาบันและควบรวมเข้ากับมหาวิทยาลัยปักกิ่งในชื่อสำนักงานรวบรวมประวัติศาสตร์แห่งชาติ (National History Compilation Office) ภายใต้การนำของ ไช่ หยวนเปย ต่อมาในปี พ.ศ. 2470 ได้เปลี่ยนชื่อกลับเป็น Academia Historica อีกครั้ง ก่อนจะถูกยุบเลิกในปี พ.ศ. 2471 เมื่อรัฐบาลเป่ยหยางล่มสลายในช่วงการเดินทัพทางเหนือ

ยุคนานกิง (พ.ศ. 2490–2492)

ในปี พ.ศ. 2474 กระทรวงมหาดไทยและกระทรวงศึกษาธิการได้เสนอให้จัดตั้งสำนักงานเตรียมการสำหรับ Academia Historica ซึ่งก่อตั้งขึ้นจริงที่เมืองฉงชิ่งในปี พ.ศ. 2483 และย้ายไปยังเมืองนานกิงในปี พ.ศ. 2489 หลังการยอมจำนนของญี่ปุ่น กฎหมายจัดตั้งสถาบันผ่านการเห็นชอบในปี พ.ศ. 2490 และสถาบันได้เปิดดำเนินการอย่างเป็นทางการในปีเดียวกัน อย่างไรก็ตาม เนื่องจากสงครามกลางเมืองจีน สถาบันต้องย้ายเอกสารและสำนักงานไปยังเซี่ยงไฮ้ กว่างโจว กุ้ยหลิน และฉงชิ่ง ตามลำดับ ก่อนจะยุบเลิกในปี พ.ศ. 2492 โดยเอกสารของสถาบันในขณะนั้นได้กลายเป็นรากฐานให้รัฐบาลคอมมิวนิสต์จัดตั้งหอจดหมายเหตุประวัติศาสตร์แห่งที่สองของจีน (Second Historical Archives of China)

ยุคไต้หวัน (พ.ศ. 2500–ปัจจุบัน)

หลังการถอยร่นไปยังไต้หวันในปี พ.ศ. 2492 สถาบันประสบปัญหาขาดแคลนทรัพยากรและบุคลากร รวมถึงการเสียชีวิตของประธานสถาบันสามท่านในตำแหน่ง ทำให้การดำเนินงานหยุดชะงักและถูกบริหารจัดการชั่วคราวโดยสำนักงานรวบรวมประวัติศาสตร์ของพรรคก๊กมินตั๋ง (KMT) จนกระทั่งมีการจัดตั้งสถาบันขึ้นใหม่ที่กรุงไทเปในปี พ.ศ. 2500 ภายใต้คำสั่งของประธานาธิบดีเจียง ไคเชก

ในปี พ.ศ. 2516 รัฐบาลกำหนดให้หน่วยงานส่วนกลางและส่วนท้องถิ่นทั้งหมดต้องส่งมอบเอกสารที่ล้าสมัยหรือเอกสารจากยุคจีนแผ่นดินใหญ่ให้แก่ Academia Historica เป็นประจำทุกปี ต่อมาในปี พ.ศ. 2545 ได้มีการโอนย้าย Taiwan Historica มาอยู่ภายใต้การดูแลของสถาบัน และในปี พ.ศ. 2547 สถาบันได้รับมอบหมายให้ดูแลรักษาโบราณวัตถุของประธานาธิบดีและรองประธานาธิบดีของสาธารณรัฐจีน

ในปี พ.ศ. 2550 สถาบันได้ย้ายเข้าสู่ตัวอาคารเดิมของกระทรวงคมนาคมและสื่อสาร และในปี พ.ศ. 2553 อาคารหลังเดิมได้ถูกเปลี่ยนเป็น พิพิธภัณฑ์โบราณวัตถุประธานาธิบดีและรองประธานาธิบดี (Presidential and Vice-Presidential Artifacts Museum)

ประเด็นความขัดแย้ง

อัตลักษณ์ของชาติ

ในปี พ.ศ. 2553 สถาบันจัดให้มีการเลือกตั้งออนไลน์เพื่อคัดเลือกบุคคลสำคัญ 100 ท่านของสาธารณรัฐจีน แต่การรวมผู้นำคอมมิวนิสต์จีน เช่น เหมา เจ๋อตง และเติ้ง เสี่ยวผิง เข้าเป็นผู้สมัคร ได้สร้างความขัดแย้งทางการเมืองอย่างรุนแรง จนนำไปสู่การลาออกของ หลิน มันโฮง ประธานสถาบันในขณะนั้น

นอกจากนี้ ในปี พ.ศ. 2565 ได้เกิดข้อพิพาทจากการเผยแพร่คำบรรยายของ สวี่ จิงสยง ซึ่งระบุว่าสหประชาชาติและประชาคมโลกยอมรับว่าสาธารณรัฐจีนถูกสืบทอดโดยรัฐบาลปักกิ่ง ซึ่งสร้างความไม่พอใจให้กับพรรคก๊กมินตั๋ง (KMT) อย่างไรก็ตาม ประธานสถาบัน เฉิน ยี่เซิน ได้ออกมาชี้แจงว่าความเห็นดังกล่าวเป็นความเห็นส่วนบุคคลของผู้บรรยาย และไม่ใช่จุดยืนอย่างเป็นทางการของสถาบัน

การจำกัดการเข้าถึงข้อมูล

ในวันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2559 สถาบันได้จำกัดการเข้าถึงหอจดหมายเหตุ ซึ่งเดิมเคยเปิดกว้าง ให้เข้าถึงได้เฉพาะพลเมืองของสาธารณรัฐจีนและชาวต่างชาติบางกลุ่มเท่านั้น พร้อมทั้งนำระบบการตรวจสอบและแต่งตั้งมาใช้ ซึ่งสร้างความไม่พอใจให้กับแวดวงวิชาการในไต้หวันและนำไปสู่การยื่นคำร้องประท้วงร่วมกัน