ขีปนาวุธ AA.20 อาวุธปล่อยอากาศสู่อากาศยุคแรกของฝรั่งเศส

AA.20 เป็นขีปนาวุธอากาศสู่อากาศ (Air-to-Air Missile) สัญชาติฝรั่งเศสที่พัฒนาโดยบริษัท Nord Aviation ซึ่งถือเป็นหนึ่งในอาวุธปล่อยนำวิถีอากาศสู่อากาศรุ่นแรกๆ ที่ถูกนำเข้าประจำการในยุโรปตะวันตก โดยเริ่มสายการผลิตที่เมืองชาตียง (Chatillon) ประเทศฝรั่งเศสในปี ค.ศ. 1956 มีการผลิตออกมาประมาณ 6,000 ลูก และใช้งานจนถึงปี ค.ศ. 1960

การพัฒนาและวัตถุประสงค์

โครงการพัฒนาขีปนาวุธ AA.20 เริ่มต้นขึ้นในปี ค.ศ. 1953 เมื่อรัฐบาลฝรั่งเศสได้ทำสัญญากับบริษัท SFECMAS ซึ่งต่อมาได้ควบรวมกิจการเข้ากับ Nord Aviation โดยในระหว่างการพัฒนา ขีปนาวุธรุ่นนี้ถูกกำหนดรหัสว่า Type 5103 และได้รับการพัฒนาควบคู่ไปกับขีปนาวุธต่อต้านรถถังรุ่น SS.10

เป้าหมายหลักของโครงการ AA.20 คือการเป็น "ขั้นบันได" หรือเทคโนโลยีต้นแบบเพื่อปูทางไปสู่การพัฒนาขีปนาวุธที่มีประสิทธิภาพสูงขึ้นในอนาคต ซึ่งผลลัพธ์ที่ได้คือการพัฒนาขีปนาวุธรุ่น R.530 ในเวลาต่อมา

ลักษณะทางเทคนิคและระบบการทำงาน

AA.20 ใช้ระบบนำวิถีแบบ Command Guidance หรือการนำวิถีด้วยคำสั่ง โดยมีลักษณะการทำงานคล้ายกับขีปนาวุธต่อต้านรถถังของ Nord ซึ่งนักบินหรือผู้ควบคุมบนเครื่องบินที่ปล่อยอาวุธจะต้องบังคับทิศทางของขีปนาวุธด้วยสายตา (Visual Steering) เพื่อให้พุ่งเข้าหาเป้าหมาย

กลไกการขับเคลื่อนและการควบคุม

• การทรงตัว: ใช้ปีกแบบคงที่ทำมุมเพื่อให้เกิดอัตราการหมุนรอบตัวที่สม่ำเสมอ และมีไจโรสโคป (Gyroscope) ทำหน้าที่ส่งข้อมูลการวางตัวของขีปนาวุธไปยังกลไกควบคุม
• ระบบขับเคลื่อน: เมื่อปล่อยจากเครื่องบิน จะใช้จรวดขับดัน (Booster) แบบเชื้อเพลิงแข็งคู่เพื่อเร่งความเร็วในช่วงเริ่มต้น จากนั้นจรวดขับดันหลัก (Sustainer) แบบเชื้อเพลิงแข็งตัวเดียวจะทำงานเพื่อรักษาความเร็วหลังจากที่บูสเตอร์เผาไหม้หมด
• การบังคับทิศทาง: ใช้ใบตัดกระแสไอพ่น (Interrupter blades) 4 ชุด รอบหัวฉีดของเครื่องยนต์ขับดันหลักในการควบคุมทิศทาง
• การติดตาม: มีพลุไฟ (Flare) ติดตั้งอยู่ที่ส่วนท้ายของขีปนาวุธ เพื่อช่วยให้ผู้ควบคุมบนเครื่องบินสามารถมองเห็นและติดตามวิถีของอาวุธได้ด้วยสายตา

สมรรถนะและหัวรบ

AA.20 มีน้ำหนักรวม 134 กิโลกรัม (295 ปอนด์) และมีระยะยิงประมาณ 4 กิโลเมตร (2.5 ไมล์) ติดตั้งหัวรบแบบระเบิดแรงสูงและสะเก็ดระเบิด (Blast-fragmentation) น้ำหนัก 23 กิโลกรัม (51 ปอนด์) โดยใช้ชนวนเฉียดระเบิด (Proximity fuze) ซึ่งจะทำงานเมื่อขีปนาวุธเข้าใกล้เป้าหมายในระยะ 15 เมตร (49 ฟุต)

เนื่องจากใช้การนำวิถีด้วยสายตา AA.20 จึงมีข้อจำกัดสำคัญคือ ไม่สามารถใช้งานได้ในเวลากลางคืนหรือในสภาพอากาศที่ทัศนวิสัยเลวร้าย อย่างไรก็ตาม ระบบนำวิถีนี้ทำให้มันสามารถปรับใช้ในบทบาทรองเป็นอาวุธปล่อยอากาศสู่พื้นดินได้ด้วย

การต่อยอดสู่รุ่น AA.25 และอาวุธปล่อยรุ่นอื่น

เพื่อแก้ไขข้อจำกัดด้านทัศนวิสัยของ AA.20 ฝรั่งเศสได้พัฒนา AA.25 ซึ่งเป็นการนำ AA.20 มาปรับปรุงให้เป็นระบบนำวิถีแบบวิ่งตามลำแสงเรดาร์ (Radar-beam riding) โดยทำงานร่วมกับเรดาร์ CSF Cyrano Ibis ที่ติดตั้งบนเครื่องบิน Mirage IIIC ซึ่งขีปนาวุธ AA.20 จำนวนมากถูกดัดแปลงให้เป็นมาตรฐาน AA.25

นอกจากนี้ ยังมีการวางแผนพัฒนาเวอร์ชัน AA.26 ที่ใช้ระบบนำวิถีแบบกึ่งอัตโนมัติ (Semi-active homing) แต่ท้ายที่สุดโครงการนี้ถูกยกเลิกไปเนื่องจากมีการเลือกใช้ขีปนาวุธ R.511 แทน

ในด้านการออกแบบ รูปร่างลักษณะของ AA.20 ได้กลายเป็นต้นแบบให้กับขีปนาวุธอากาศสู่พื้นรุ่นต่อมา เช่น AS-20 และ AS-30 ซึ่งพัฒนาต่อไปจนถึงรุ่น AS-30L ที่นำวิถีด้วยเลเซอร์ ซึ่งเป็นอาวุธปล่อยอากาศสู่พื้นนำวิถีด้วยเลเซอร์รุ่นแรกของฝรั่งเศส