นิโยชุล เคนโป รินโปเช ปรมาจารย์ด้านซกเชนแห่งทิเบต

นิโยชุล เคนโป รินโปเช (13 กรกฎาคม 1932 – 27 สิงหาคม 1999) หรือชื่อเต็มคือ นิโยชุล เคนโป จามยัน ดอร์เจ เป็นลามะชาวทิเบตผู้ทรงคุณวุฒิซึ่งเกิดในภูมิภาคเดอร์เก (Derge) ของแควม (Kham) ท่านเป็นที่รู้จักในฐานะปรมาจารย์ผู้ถ่ายทอดคำสอนด้านซกเชน (Dzogchen) และเป็นครูของครูในยุคปัจจุบัน

ประวัติและเส้นทางธรรม

นิโยชุล เคนโป รินโปเช เกิดในปี 1932 ในภูมิภาคเดอร์เก แควม ทิเบต เมื่ออายุได้ 5 ขวบ ท่านได้เข้าสู่ศาสนสถานของนิกายซากยา (Sakya) เพื่อปลงผมและรับชื่อทางธรรม จากนั้นเมื่ออายุ 8 ขวบ ท่านได้เข้าสู่การศึกษาทางพุทธศาสนาอย่างเต็มตัวในอาราม

เมื่ออายุ 18 ปี ท่านได้เริ่มศึกษาคำสอน ลองเชน นิงทิก (Longchen Nyingthig) และคำสอนด้านซกเชน ณ อารามนิโยชุล ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญในการบรรลุธรรมและการสอนของท่านในเวลาต่อมา

การลี้ภัยและการเดินทางสู่ประเทศอินเดีย

ในช่วงเหตุการณ์ลุกฮือในทิเบตปี 1959 ขณะที่ท่านมีอายุได้ 27 ปี ท่านต้องลี้ภัยออกจากทิเบตมุ่งหน้าสู่ประเทศอินเดียท่ามกลางการสู้รบ โดยท่านได้นำทางผู้คน 70 คนลี้ภัยไปด้วยกัน แต่มีผู้รอดชีวิตมาถึงอินเดียเพียง 5 คนเท่านั้น ซึ่งเป็นเหตุการณ์ที่สะท้อนถึงความยากลำบากในการรักษาพุทธศาสนาในทิเบต

การศึกษาภายใต้ปรมาจารย์ผู้ยิ่งใหญ่

เมื่อถึงอินเดีย ท่านได้ศึกษาธรรมะภายใต้การชี้แนะของปรมาจารย์ผู้ยิ่งใหญ่หลายท่าน ได้แก่:

• ดูดจอม รินโปเช องค์ที่สอง (Jigdral Yeshe Dorje)
• ดิลโก เคียนเซ รินโปเช (Dilgo Khyentse Rinpoche)
• พระกรรมปะ องค์ที่ 16 (Rangjung Rigpe Dorje)

บทบาทในการเป็นครูและผู้ถ่ายทอดธรรม

ด้วยความรู้และความเชี่ยวชาญ ท่านได้รับคำขอจากผู้นำชุมชนทางศาสนาในต่างแดนให้ทำหน้าที่เป็นผู้สอนธรรมะ โดยมีลามะผู้ทรงคุณวุฒิหลายท่านสนับสนุน รวมถึง ทาชิ เพลจอร์ และ เพนอร์ รินโปเช องค์ที่ 3 (Lekshe Chokyi Drayang)

กล่าวกันว่ามีลามะร่วมสมัยเพียงไม่กี่ท่านที่ไม่ได้รับคำสอนซกเชนจากนิโยชุล เคนโป รินโปเช ท่านได้เป็นเมนเทอร์และผู้สอนให้กับลามะรุ่นเยาว์จำนวนมาก เช่น:

• จงซาร์ เคียนเซ นอร์บู (Dzongsar Khyentse Norbu)
• เชเชน รับจัม องค์ที่ 7 (Jigme Chokyi Sengge)
• จัมกอน กงตรุล องค์ที่ 3 (Lodro Chokyi Sengge)

นอกจากนี้ ท่านยังมีลูกศิษย์ที่เป็นชาวตะวันตกและผู้ปฏิบัติธรรมจากทั่วโลก เช่น ซูริยา ดาส (Surya Das) และ โซกยัล รินโปเช (Sogyal Rinpoche)

ช่วงสุดท้ายของชีวิตและการกลับชาติมาเกิด

ในปี 1999 ท่านล้มป่วยหนักในประเทศภูฏาน และได้รับการดูแลรักษาในโรงพยาบาลชั้นนำที่กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย ก่อนจะถูกย้ายไปรักษาตัวที่ประเทศฝรั่งเศส ภายใต้การดูแลของครอบครัวทุลกุ เปมา วังเยล (บุตรชายของคังยัวร์ รินโปเช) ท่านได้ละสังขารในฝรั่งเศสเมื่อปี 1999 ใกล้กับศูนย์ปฏิบัติธรรมของดิลโก เคียนเซ และดูดจอม รินโปเช ในแคว้นดอร์ดอนญ์ (Dordogne)

หลังจากการมรณภาพของท่าน ปรมาจารย์หลายท่านได้มีนิมิตและฝันที่บ่งบอกถึงการกลับชาติมาเกิด ในปี 2004 ได้มีการค้นพบการกลับชาติมาเกิดของนิโยชุล เคนโป ในแควม โดยมีชื่อว่า นิโยชุล เคนยังซี จามยัน โจปา (Nyoshul Khen yangsi jamyang Dzhopa) ซึ่งต่อมาได้รับการสถาปนาให้อยู่ ณ อารามคาโทก (Katok Monastery)