ลัทธิโอเวนนิซึม รากฐานของสังคมนิยมแบบยูโทเปียและสหกรณ์

ลัทธิโอเวนนิซึม (Owenism) คือปรัชญาสังคมนิยมแบบยูโทเปีย (Utopian Socialism) ที่ก่อตั้งโดย โรเบิร์ต โอเวน (Robert Owen) นักปฏิรูปสังคมชาวอังกฤษในศตวรรษที่ 19 และกลุ่มผู้ติดตามที่เรียกว่า โอเวนไนต์ส (Owenites) ลัทธินี้มุ่งเน้นการปฏิรูปสังคมอย่างถอนรากถอนโคน โดยเชื่อว่าสภาพแวดล้อมและปัจจัยทางสังคมเป็นตัวกำหนดลักษณะนิสัยและพฤติกรรมของมนุษย์ ดังนั้นการสร้างสภาพแวดล้อมที่ดีจะนำไปสู่การสร้างพลเมืองที่ดีและสังคมที่ยุติธรรม

ลัทธิโอเวนนิซึมได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งในรากฐานสำคัญของขบวนการสหกรณ์ (Cooperative Movement) และมีอิทธิพลอย่างมากต่อการพัฒนาสหภาพแรงงานในสหราชอาณาจักร รวมถึงการแพร่หลายของสถาบันช่างกล (Mechanics' Institute) ซึ่งมุ่งเน้นการให้การศึกษาแก่ชนชั้นแรงงาน

การทดลองสร้างชุมชนในอุดมคติ

กลุ่มโอเวนไนต์สได้พยายามนำหลักการของโอเวนนิซึมมาปฏิบัติจริงผ่านการสร้างชุมชนยูโทเปียที่จัดระเบียบตามหลักการชุมชนนิยม (Communitarianism) และการร่วมมือกันแบบสหกรณ์ โดยมีเป้าหมายเพื่อขจัดความเหลื่อมล้ำและสร้างระบบเศรษฐกิจที่เกื้อกูลกัน

หนึ่งในการทดลองที่โดดเด่นที่สุดคือโครงการ นิวฮาร์โมนี (New Harmony) ในรัฐอินดีแอนา สหรัฐอเมริกา ซึ่งเริ่มต้นในปี ค.ศ. 1825 อย่างไรก็ตาม โครงการนี้ประสบความล้มเหลวและถูกละทิ้งไปภายในปี ค.ศ. 1827 เนื่องจากความขัดแย้งภายในและการขาดการจัดการที่มีประสิทธิภาพ แม้จะล้มเหลวในเชิงปฏิบัติ แต่แนวคิดเรื่องการแบ่งปันทรัพยากรและการจัดการตนเองของชุมชนยังคงเป็นแรงบันดาลใจให้แก่กลุ่มสังคมนิยมในยุคต่อมา

แนวคิดทางเศรษฐศาสตร์ของโอเวน

แนวคิดทางเศรษฐศาสตร์ของโรเบิร์ต โอเวน พัฒนามาจากประสบการณ์การบริหารโรงงานทอผ้า ซึ่งเขาพบว่าการปรับปรุงสวัสดิการของคนงาน เช่น การลดชั่วโมงการทำงาน การห้ามใช้แรงงานเด็ก และการจัดหาที่พักอาศัยและโรงเรียนให้แก่บุตรหลานคนงาน ไม่เพียงแต่ส่งผลดีต่อคุณภาพชีวิตของมนุษย์ แต่ยังช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการผลิตด้วย

• การผลิตเพื่อการใช้สอย: โอเวนเสนอให้เปลี่ยนจากการผลิตเพื่อกำไรสูงสุดเป็นการผลิตเพื่อตอบสนองความต้องการที่แท้จริงของสังคม
• ระบบสหกรณ์: ส่งเสริมการรวมกลุ่มของสมาชิกเพื่อผลิตและบริโภคสินค้าร่วมกัน เพื่อลดการกดขี่จากพ่อค้าคนกลาง
• การศึกษาและการพัฒนา: เชื่อว่าการศึกษาเป็นเครื่องมือสำคัญในการเปลี่ยนแปลงมนุษย์และสังคม