PANDAS ความผิดปกติทางระบบประสาทและจิตเวชในเด็กที่สัมพันธ์กับเชื้อสเตรปโตค็อกคัส

PANDAS (Pediatric Autoimmune Neuropsychiatric Disorders Associated with Streptococcal Infections) คือสมมติฐานการวินิจฉัยโรคที่ยังคงเป็นที่ถกเถียงกันในทางการแพทย์ โดยใช้เรียกกลุ่มเด็กที่มีอาการของโรคย้ำคิดย้ำทำ (OCD) หรือโรคติกส์ (Tic Disorders) ที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและรุนแรงทันทีหลังจากมีการติดเชื้อสเตรปโตค็อกคัส (Streptococcus infection)

กลไกการเกิดโรคตามสมมติฐาน

เชื่อกันว่าอาการเหล่านี้เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียกลุ่ม A streptococcal (GAS) หรือโดยเฉพาะอย่างยิ่ง group A beta-hemolytic streptococcal (GABHS) ซึ่งนำไปสู่กระบวนการภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง (Autoimmune process) โดยร่างกายสร้างแอนติบอดีที่เข้าไปรบกวนการทำงานของ เบซัลแกงเกลีย (Basal Ganglia) ในสมอง ส่งผลให้เกิดอาการทางระบบประสาทและจิตเวชที่หลากหลายและรุนแรงขึ้น

ประวัติและการพัฒนาของสมมติฐาน

สมมติฐาน PANDAS ถูกนำเสนอครั้งแรกในปี 1998 โดย Susan Swedo และคณะ จากสถาบันสุขภาพจิตแห่งชาติของสหรัฐอเมริกา (NIMH) จากการสังเกตกรณีศึกษาทางคลินิกที่เด็กมีอาการ OCD และติกส์กำเริบอย่างกะทันหันหลังการติดเชื้อ อย่างไรก็ตาม เนื่องจากข้อมูลสนับสนุนยังไม่เพียงพอ ในปี 2012 จึงมีการเสนอคำจำกัดความที่กว้างขึ้นคือ PANS (Pediatric Acute-onset Neuropsychiatric Syndrome) ซึ่งรวมถึงสาเหตุอื่นๆ นอกเหนือจากเชื้อสเตรปโตค็อกคัส นอกจากนี้ยังมีคำศัพท์อื่นๆ เช่น CANS (Childhood Acute Neuropsychiatric Symptoms) และ PITAND (Pediatric Infection-triggered Autoimmune Neuropsychiatric Disorders)

ลักษณะอาการและการวินิจฉัย

เด็กที่เข้าข่าย PANDAS มักมีอาการเริ่มต้นอย่างฉับพลัน ได้แก่:

• อาการติกส์ทางร่างกายหรือการส่งเสียง (Motor or Vocal Tics)
• อาการย้ำคิดย้ำทำ (Obsessions or Compulsions)
• ความแปรปรวนทางอารมณ์ (Emotional Lability)
• การปัสสาวะรดที่นอน (Enuresis)
• ความวิตกกังวล และลายมือที่แย่ลงอย่างกะทันหัน

การวินิจฉัย PANDAS ในปัจจุบันยังไม่มีแบบทดสอบที่แม่นยำ และเกณฑ์การวินิจฉัยยังไม่เป็นที่ยอมรับในระดับสากล ทำให้มีความเสี่ยงที่จะเกิดการวินิจฉัยที่เกินจริง (Overdiagnosed)

การรักษาและความขัดแย้ง

โดยทั่วไป การรักษาเด็กที่สงสัยว่าเป็น PANDAS จะใช้วิธีเดียวกับการรักษาโรค Tourette syndrome (TS) และ OCD มาตรฐาน อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่เพียงพอที่จะสนับสนุนการรักษาเฉพาะทางสำหรับ PANDAS และการใช้การรักษาเชิงทดลองบางอย่างอาจนำไปสู่ผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์

ตารางเปรียบเทียบ PANDAS และ PANS

หัวข้อ	PANDAS	PANS
สาเหตุหลัก	เชื้อสเตรปโตค็อกคัส (GAS)	หลากหลาย (รวมถึง GAS และอื่นๆ)
อาการเด่น	OCD และ Tic Disorders	OCD หรือการจำกัดการกินอาหารอย่างรุนแรง
การเริ่มต้นของอาการ	ฉับพลัน (Abrupt onset)	ฉับพลัน (Acute onset)