สมองของพ่อแม่ การเปลี่ยนแปลงทางชีวภาพและฮอร์โมนที่เกิดขึ้น

ประสบการณ์การเป็นพ่อแม่ และการเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนในช่วงการตั้งครรภ์และหลังคลอด จะส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในสมองของพ่อแม่ ซึ่งพฤติกรรมความเป็นแม่ เช่น การตอบสนองต่อสัญญาณจากทารก การประมวลผลสัญญาณเหล่านั้น และการมีแรงจูงใจในการมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมกับลูก และการดูแลให้ตรงตามความต้องการของทารกในทุกบริบท จะถูกควบคุมโดยระบบต่างๆ ในสมองของแม่

สมองของแม่ (Maternal Brain)

ระดับฮอร์โมนที่แตกต่างกันในสมองของแม่และความเป็นอยู่โดยรวมของแม่ มีส่วนทำให้เกิดความแตกต่างในความผูกพันระหว่างแม่และทารกถึง 40%–50% โดยแม่จะมีการลดลงของเอสโตรเจน และการเพิ่มขึ้นของออกซิโทซินและโปรแลกติน ซึ่งเกิดจากการให้นมบุตร การตั้งครรภ์ การคลอด และการมีปฏิสัมพันธ์กับทารก

ฮอร์โมนที่สำคัญ

• ออกซิโทซิน (Oxytocin): ระดับของออกซิโทซินในสมองของแม่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมความเป็นแม่ เช่น การจ้องมอง การส่งเสียง และการสัมผัสที่แสดงถึงความรักความผูกพัน
• เอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรน (Estradiol and Progesterone): ความผูกพันระหว่างแม่และทารกในระดับสูงมีความสัมพันธ์กับอัตราส่วนของเอสโตรเจนต่อโปรเจสเตอโรนที่สูงขึ้นในช่วงท้ายของการตั้งครรภ์ เมื่อเทียบกับช่วงเริ่มต้น
• คอร์ติซอล (Cortisol): ในช่วงไม่กี่วันแรกหลังคลอด ระดับคอร์ติซอลที่สูงจะสัมพันธ์กับพฤติกรรมในการเข้าหาลูกและทัศนคติเชิงบวกของแม่ โดยแม่ที่มีระดับคอร์ติซอลสูงมักจะส่งเสียงสื่อสารกับลูกมากขึ้น
• กลูโคคอร์ติคอยด์ (Glucocorticoids): แม้จะไม่จำเป็นสำหรับการแสดงพฤติกรรมความเป็นแม่ แต่ระดับของกลูโคคอร์ติคอยด์ที่เพิ่มขึ้นในแม่จะช่วยกระตุ้นการผลิตน้ำนม

โครงสร้างทางประสาทกายวิภาค (Neuroanatomy)

สมองส่วนต่างๆ ทำงานร่วมกันเพื่อสร้างพฤติกรรมความเป็นแม่ โดยมีส่วนที่สำคัญดังนี้:

• Medial Preoptic Area (MPOA) ของไฮโปทาลามัส: เป็นจุดรวมของตัวรับฮอร์โมนหลายชนิด เช่น เอสโตรเจน โปรเจสเตอโรน โปรแลกติน และออกซิโทซิน ซึ่งทำหน้าที่กระตุ้นพฤติกรรมความเป็นแม่
• อะมิกดาลา (Amygdala) และเมดิอัลพรีฟรอนทัลคอร์เทกซ์ (Medial Prefrontal Cortex): ทำหน้าที่ควบคุมอารมณ์และการตอบสนองต่อสีหน้าของทารก ไม่ว่าจะเป็นสีหน้าหวาดกลัวหรือมีความสุข
• ดอร์โซแลตเทอรัลพรีฟรอนทัลคอร์เทกซ์ (DLPFC): ช่วยให้แม่สามารถระบุสัญญาณจากทารกได้อย่างมีประสิทธิภาพ และช่วยในกระบวนการตัดสินใจและการวางแผนเพื่อตอบสนองต่อความต้องการของลูก
• ทาลามัส (Thalamus) และพาริเอทัลคอร์เทกซ์ (Parietal Cortex): ทำหน้าที่ประมวลผลกลิ่น การสัมผัส และเสียงของทารก

สมองของพ่อ (Paternal Brain)

แม้ว่าการศึกษาเรื่องสมองของพ่อจะน้อยกว่าสมองของแม่ แต่พบว่ามีการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นควบคู่ไปกับสมองของแม่เช่นกัน การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน การกระตุ้นการทำงานของสมอง และโครงสร้างของสมอง (โดยเฉพาะการเปลี่ยนแปลงของเนื้อสมองส่วนสีเทา หรือ gray matter) เกิดขึ้นในทั้งพ่อและแม่ โดยการเปลี่ยนแปลงทางฮอร์โมนจะเริ่มขึ้นตั้งแต่ก่อนการเกิดของลูก และพัฒนาต่อเนื่องไปจนหลังการเกิด