Lily Jan นักประสาทวิทยาผู้บุกเบิกการศึกษาช่องไอออน

Lily Yeh Jan (ชื่อภาษาจีน: 葉公杼) เป็นนักประสาทวิทยาชาวไต้หวัน-อเมริกัน ผู้ดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ Jack และ DeLoris Lange ด้านสรีรวิทยาและชีวฟิสิกส์ที่มหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย ซานฟรานซิสโก (UCSF) เธอเป็นที่รู้จักในฐานะผู้ร่วมก่อตั้งและผู้นำห้องปฏิบัติการ Jan Lab ร่วมกับสามีของเธอ Yuh Nung Jan ซึ่งเป็นความร่วมมือทางวิทยาศาสตร์ที่ยาวนานและประสบความสำเร็จอย่างสูง

ประวัติการศึกษาและการเปลี่ยนสายงาน

Lily Jan เกิดเมื่อวันที่ 20 มกราคม ค.ศ. 1947 ที่เมืองฝูโจว ประเทศจีน และย้ายไปอยู่ที่ไต้หวันในปี 1949 เธอเริ่มต้นเส้นทางวิชาการด้วยความหลงใหลในวิชาฟิสิกส์ โดยสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีสาขาฟิสิกส์จากมหาวิทยาลัยแห่งชาติไต้หวัน (National Taiwan University) ในปี 1968

เมื่อเข้าศึกษาต่อในระดับบัณฑิตศึกษาที่สถาบันเทคโนโลยีแคลิฟอร์เนีย (Caltech) เธอตั้งใจจะศึกษาฟิสิกส์ทฤษฎี แต่ด้วยแรงบันดาลใจจากอาจารย์ที่ปรึกษาอย่าง Max Delbrück และ Jerome Vinograd เธอจึงตัดสินใจเปลี่ยนสายงานมาศึกษาด้านชีววิทยาในปี 1970 การเปลี่ยนสายงานครั้งนี้ไม่ใช่เรื่องง่าย โดยเธอต้องผ่านการสอบแบบเปิดหนังสือและเปิดห้องสมุดเป็นเวลา 7 วัน รวมถึงการทดสอบด้านชีววิทยาของสิ่งมีชีวิต เพื่อพิสูจน์ความสามารถก่อนจะเริ่มทำวิทยานิพนธ์เกี่ยวกับโครงสร้างการระบุตำแหน่งของ rhodopsin ในตัวรับแสงของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

ความร่วมมือทางวิทยาศาสตร์และงานวิจัย

หลังจบปริญญาเอกในปี 1974 Lily Jan และ Yuh Nung Jan ได้เริ่มทำงานร่วมกันอย่างจริงจัง โดยเริ่มจากการสร้างอุปกรณ์ electrophysiology เพื่อศึกษาจุดเชื่อมต่อระหว่างเส้นประสาทและกล้ามเนื้อ (neuromuscular junction) ในตัวอ่อนของแมลงหวี่ Drosophila

การค้นพบช่อง Shaker

หนึ่งในความสำเร็จที่โดดเด่นที่สุดของพวกเขาคือการศึกษาช่องไอออน โดยเฉพาะการสังเกตเห็นความผิดปกติในตัวอ่อนกลายพันธุ์ ShakerKS133 ซึ่งมีการตอบสนองต่อการกระตุ้นที่รุนแรงเป็นพิเศษ นำไปสู่การพยายามโคลนยีน Shaker ซึ่งประสบความสำเร็จในปี 1987 ทำให้ทีมวิจัยสามารถศึกษาการทำงานของช่องโพแทสเซียมไอออนเดี่ยวได้เป็นครั้งแรก

การแบ่งบทบาทใน Jan Lab

ตั้งแต่ปี 1994 ห้องปฏิบัติการ Jan Lab ได้แบ่งการทำงานออกเป็นสองกลุ่มย่อย:

• กลุ่มหน้าที่ (Function Group): นำโดย Lily Jan มุ่งเน้นการศึกษาช่องไอออน การประกอบตัว และการตอบสนองแบบไดนามิกต่อกิจกรรมของระบบประสาท
• กลุ่มพัฒนาการ (Development Group): นำโดย Yuh Nung Jan มุ่งเน้นคำถามเกี่ยวกับการสร้างรูปร่างของเดนไดรต์ (dendrite morphogenesis)

รางวัลและความสำเร็จ

ด้วยผลงานที่โดดเด่น Lily Jan ได้รับรางวัลระดับโลกมากมาย เช่น Gruber Prize in Neuroscience (2012), Wiley Prize in Biomedical Sciences (2011) และได้รับการเลือกให้เป็นสมาชิกของ National Academy of Sciences ของสหรัฐอเมริกาในปี 1995 รวมถึงเป็นสมาชิกของ Academia Sinica ในไต้หวัน