การช่วยชีวิตขั้นพื้นฐานในเด็ก

การช่วยชีวิตขั้นพื้นฐานในเด็ก (Pediatric Basic Life Support หรือ PBLS) คือกระบวนการกู้ชีพฉุกเฉินที่มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อป้องกันความเสียหายของสมองจากการขาดออกซิเจน (Anoxic brain damage) โดยการกระตุ้นให้ระบบไหลเวียนโลหิตและการหายใจกลับมาทำงานได้เองตามธรรมชาติในกรณีที่เกิดภาวะหัวใจหยุดเต้น

ความแตกต่างที่สำคัญระหว่าง PBLS และการช่วยชีวิตขั้นพื้นฐานในผู้ใหญ่ (Adult BLS) คือกลุ่มเป้าหมายที่เป็นผู้ป่วยเด็ก ซึ่งมีความแตกต่างทางสรีรวิทยาและสาเหตุของการหยุดเต้นของหัวใจ โดยการปฏิบัติสามารถทำได้โดยบุคคลทั่วไปโดยไม่ต้องใช้เครื่องมือหรือยา และมีการแบ่งเกณฑ์การปฏิบัติงานตามช่วงอายุของเด็กดังนี้:

• ทารกแรกเกิด (Baby): อายุตั้งแต่ 0 ถึง 28 วัน
• ทารก (Infant): อายุตั้งแต่ 1 เดือน ถึง 12 เดือน
• เด็ก (Youth): อายุตั้งแต่ 12 เดือน จนถึงวัยเริ่มเข้าสู่ช่วงวัยรุ่น (ประมาณ 10–11 ปี)

แนวทางปฏิบัติระดับสากล

องค์กรด้านการกู้ชีพ เช่น สภาการฟื้นคืนชีพแห่งยุโรป (European Resuscitation Council) และสมาคมหัวใจอเมริกัน (American Heart Association) ได้กำหนดแนวทางปฏิบัติซึ่งมีการปรับปรุงทุกๆ 5 ปี เพื่อให้ผู้กู้ชีพทั้งที่เป็นบุคลากรทางการแพทย์และประชาชนทั่วไปใช้เป็นมาตรฐาน

ความแตกต่างระหว่างลำดับ ABC และ CAB

ในอดีต แนวทางปฏิบัติมักใช้ลำดับ ABC ซึ่งเน้นที่การเปิดทางเดินหายใจ (Airway), การช่วยหายใจ (Breathing) และการไหลเวียนโลหิต (Circulation) ตามลำดับ อย่างไรก็ตาม แนวทางปฏิบัติของสหรัฐอเมริกาได้เปลี่ยนมาใช้ลำดับ CAB เพื่อให้ผู้กู้ชีพเริ่มทำการกดหน้าอก (Chest Compressions) ได้ทันทีเมื่อยืนยันว่าหัวใจหยุดเต้น โดยไม่ต้องเสียเวลาตรวจสอบการหายใจเป็นเวลานาน เนื่องจากทุกนาทีมีผลอย่างมากต่อโอกาสการรอดชีวิต

การปรับใช้สำหรับผู้ที่ไม่มีความชำนาญเฉพาะทาง

ตามแนวทางปฏิบัติปี 2010 ระบุว่าผู้ที่ผ่านการฝึกอบรมการช่วยชีวิตขั้นพื้นฐานในผู้ใหญ่ แต่ไม่มีความรู้เฉพาะทางด้านเด็ก สามารถนำขั้นตอนการกู้ชีพของผู้ใหญ่มาปรับใช้กับเด็กได้ทันที เพื่อไม่ให้เกิดความล่าช้าในการช่วยเหลือ

ขั้นตอนการปฏิบัติแบบ ABC (Airway, Breathing, Circulation)

สำหรับผู้กู้ชีพที่ใช้ลำดับ ABC มีขั้นตอนการดำเนินการดังนี้:

1. ตรวจสอบระดับความรู้สึกตัว: เรียกเด็กและสังเกตการตอบสนอง หากไม่มีการตอบสนอง ให้ลองใช้สิ่งเร้าที่ทำให้เกิดความเจ็บปวด เช่น การหยิกเบาๆ
2. ขอความช่วยเหลือ: หากเด็กไม่ตอบสนอง ให้รีบโทรแจ้งหน่วยกู้ชีพหรือขอความช่วยเหลือทันที
3. จัดท่าทาง: วางเด็กนอนหงายบนพื้นแข็ง (เช่น โต๊ะหรือพื้น) จัดระเบียบแขนขาให้ตรง และหลีกเลี่ยงการเคลื่อนย้ายที่รุนแรง
4. เปิดทางเดินหายใจ: จัดศีรษะให้อยู่ในตำแหน่งที่เป็นกลาง (Neutral position) โดยในทารกอาจใช้ผ้าพับผืนเล็กหนุนหลังเพื่อให้แนวสายตาและหูตั้งฉากกับพื้น ส่วนในเด็กโตให้แหงนศีรษะไปด้านหลังเล็กน้อย
5. ตรวจสอบการหายใจ: ใช้เทคนิค "G.A.S." (Look, Listen, Feel) คือ ดูการเคลื่อนไหวของหน้าอก ฟังเสียงลมหายใจ และสัมผัสกระแสลมที่จมูกหรือปาก โดยใช้เวลาไม่เกิน 10 วินาที

การดำเนินการหลังการตรวจสอบ

• หากเด็กหายใจแต่ยังหมดสติ: ให้จัดท่าพักฟื้น (Recovery position) และตรวจสอบอาการเป็นระยะจนกว่าความช่วยเหลือจะมาถึง
• หากเด็กไม่หายใจ: ให้ทำการช่วยหายใจแบบปากต่อปาก (Mouth-to-mouth) หรือใช้ถุงลมช่วยหายใจ (Self-expandable balloon) ขนาด 500 มล. จำนวน 5 ครั้งอย่างระมัดระวัง หากอาการไม่ดีขึ้น ให้เริ่มทำการฟื้นคืนชีพด้วยการกดหน้าอกและช่วยหายใจ (CPR)
• กรณีช่วยเหลือเพียงลำพัง: ให้ทำการ CPR เป็นเวลา 1 นาทีก่อนที่จะโทรขอความช่วยเหลือ

การกู้ชีพในทารกแรกเกิด

สำหรับทารกแรกเกิด หากพบอาการดังต่อไปนี้:

• กล้ามเนื้ออ่อนปวกเปียก (Muscle atonia)
• เสียงร้องเบาหรือไม่มีเสียงร้อง
• อัตราการหายใจต่ำกว่าเกณฑ์ปกติ
• อัตราการเต้นของหัวใจต่ำกว่า 110 ครั้งต่อนาที

ให้เริ่มทำการช่วยหายใจด้วยอัตรา 30 ครั้งต่อนาที หากผ่านไป 15 ครั้ง (ประมาณ 30 วินาที) แล้วอัตราการเต้นของหัวใจยังคงต่ำกว่า 60 ครั้งต่อนาที ให้เริ่มขั้นตอนการฟื้นคืนชีพ (Resuscitation) ทันที

ข้อแนะนำสำหรับบุคลากรทางการแพทย์

บุคลากรทางการแพทย์ควรพิจารณาใช้ท่อเปิดทางเดินหายใจ (Oropharyngeal airway) หากมีอุปกรณ์ โดยในทารกให้ใช้ไม้กดลิ้นช่วยใส่โดยไม่ต้องหมุนท่อ หลังจากช่วยหายใจ 5 ครั้งแรก หากได้ผล ให้ตรวจสอบสัญญาณการไหลเวียนโลหิต เช่น การเคลื่อนไหว การไอ หรือการตรวจชีพจร โดยใช้เวลาไม่เกิน 10 วินาที

• หากพบสัญญาณการไหลเวียนหรือหัวใจเต้นมากกว่า 60 ครั้งต่อนาที ให้ช่วยหายใจต่อไปในอัตรา 20 ครั้งต่อนาที
• หากไม่พบสัญญาณการไหลเวียน ให้เริ่มทำการฟื้นคืนชีพทันที

ในกรณีที่อากาศไม่สามารถผ่านเข้าสู่ทางเดินหายใจได้ ให้สงสัยว่ามีสิ่งแปลกปลอมอุดกั้น (Foreign body obstruction) และให้ดำเนินการกดหน้าอกควบคู่ไปกับการทำหัตถการนำสิ่งแปลกปลอมออกสำหรับเด็กที่หมดสติ