ปีเตอร์ อันเดรอาส ฮันเซน นักดาราศาสตร์ผู้บุกเบิกทฤษฎีดวงจันทร์

ปีเตอร์ อันเดรอาส ฮันเซน (Peter Andreas Hansen; 8 ธันวาคม ค.ศ. 1795 – 28 มีนาคม ค.ศ. 1874) เป็นนักดาราศาสตร์ชาวเดนมาร์กที่ใช้ชีวิตและทำงานส่วนใหญ่ในเยอรมนี เขาเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางในฐานะผู้เชี่ยวชาญด้านดาราศาสตร์เชิงคำนวณ โดยเฉพาะการคำนวณวงโคจรของดวงจันทร์และดาวเคราะห์

ประวัติและการศึกษา

ฮันเซนเกิดที่เมืองเทินเดอร์ (Tønder) ในชเลสวิก ประเทศเดนมาร์ก เป็นบุตรของช่างทอง เขาเริ่มต้นอาชีพด้วยการเรียนวิชาช่างนาฬิกาที่เมืองฟลินสบวร์ก (Flensburg) และประกอบอาชีพช่างนาฬิกาในเบอร์ลินและเทินเดอร์ระหว่างปี ค.ศ. 1818 ถึง 1820

ด้วยความสนใจในวิทยาศาสตร์อย่างแรงกล้า โดยการสนับสนุนของ ดร. เดิร์กส์ (Dr. Dircks) แพทย์ในเมืองเทินเดอร์ ฮันเซนจึงได้เดินทางไปศึกษาต่อที่โคเปนเฮเกนในปี ค.ศ. 1820 ที่นั่นเขาได้รับความอุปถัมภ์จาก เอช.ซี. ชูมาคเกอร์ (H.C. Schumacher) และได้รับความสนใจจากพระเจ้าเฟรเดอริกที่ 6 แห่งเดนมาร์ก ฮันเซนได้ทำงานเป็นผู้ช่วยของชูมาคเกอร์ในการสำรวจพื้นที่ของเดนมาร์ก โดยปฏิบัติงานหลักที่หอดูดาวอัลโตนา (Altona Observatory) ระหว่างปี ค.ศ. 1821 ถึง 1825

การดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการหอดูดาวโกทา

ในปี ค.ศ. 1825 ฮันเซนย้ายไปดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการหอดูดาวโกทา (Gotha Observatory) ในเยอรมนี ซึ่งเขาครองตำแหน่งนี้อย่างยาวนานจนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต แม้จะได้รับคำเชิญให้ไปดำรงตำแหน่งสำคัญในหอดูดาวอื่น ๆ เช่น ที่ดอร์พัท (Dorpat) ในปี 1829, เฮลซิงกิ ในปี 1837 และเคอนิชส์แบร์ก ในปี 1847 แต่เขาก็ปฏิเสธเพื่อทุ่มเทให้กับการทำงานที่โกทา

ผลงานทางดาราศาสตร์ที่สำคัญ

ทฤษฎีดวงจันทร์และตารางดวงจันทร์ของฮันเซน

งานที่โดดเด่นที่สุดของฮันเซนคือการปรับปรุงทฤษฎีการเคลื่อนที่ของดวงจันทร์ เขาได้ตีพิมพ์งานวิจัย Fundamenta nova investigationis ในปี ค.ศ. 1838 ซึ่งนำไปสู่การสร้าง "ตารางดวงจันทร์ของฮันเซน" (Hansen's Lunar Tables) ที่ตีพิมพ์ในปี ค.ศ. 1857 โดยได้รับการสนับสนุนด้านงบประมาณจากรัฐบาลอังกฤษ

ตารางนี้มีความแม่นยำสูงมากจนถูกนำไปใช้ในปฏิทินดาราศาสตร์ (Nautical Almanac) ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1862 เป็นต้นมา อย่างไรก็ตาม ในเวลาต่อมา ไซมอน นิวคัมบ์ (Simon Newcomb) พบว่ายังมีความคลาดเคลื่อนบางประการ ซึ่งนำไปสู่การปรับปรุงแก้ไข และในที่สุดทฤษฎีของฮันเซนก็ถูกแทนที่ด้วยทฤษฎีของ อี.ดับเบิลยู. บราวน์ (E.W. Brown) ในปี ค.ศ. 1923

การศึกษาแรงโน้มถ่วงและดาวเคราะห์

ฮันเซนให้ความสนใจเป็นพิเศษกับปัญหาดาราศาสตร์เชิงแรงโน้มถ่วง เขาได้รับรางวัลจากสถาบันวิทยาศาสตร์เบอร์ลินในปี ค.ศ. 1830 จากงานวิจัยเรื่องการรบกวนซึ่งกันและกันระหว่างดาวพฤหัสบดีและดาวเสาร์ และได้รับรางวัลจากสถาบันวิทยาศาสตร์ปารีสในปี ค.ศ. 1850 จากงานวิจัยเรื่องการรบกวนของดาวหาง

การคำนวณระยะห่างของดวงอาทิตย์

ในปี ค.ศ. 1854 ฮันเซนเป็นคนแรก ๆ ที่ชี้ให้เห็นว่าระยะห่างระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์ที่ยอมรับกันในขณะนั้นมีค่ามากเกินไปหลายล้านไมล์ โดยอาศัยการวิเคราะห์ความไม่สม่ำเสมอของวงโคจรดวงจันทร์

รางวัลและการยอมรับ

• เหรียญทองจาก Royal Astronomical Society: ได้รับสองครั้ง ในปี ค.ศ. 1842 และ 1860
• เหรียญ Copley จาก Royal Society: ได้รับในปี ค.ศ. 1850
• สมาชิกสถาบันวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดน: ได้รับเลือกเป็นสมาชิกต่างชาติในปี ค.ศ. 1865

นอกจากนี้ เขายังเป็นประธานคนแรกของคณะกรรมาธิการถาวร (ค.ศ. 1864-1868) ของการวัดส่วนโค้งกลางยุโรป (Central European Arc Measurement) ซึ่งต่อมาได้พัฒนาเป็นสมาคมจีโอเดติกนานาชาติ (International Geodetic Association)

บั้นปลายชีวิตและมรดก

ปีเตอร์ อันเดรอาส ฮันเซน เสียชีวิตเมื่อวันที่ 28 มีนาคม ค.ศ. 1874 ณ เมืองโกทา ประเทศเยอรมนี ในหอดูดาวแห่งใหม่ที่เขามีส่วนร่วมในการก่อสร้างเมื่อปี ค.ศ. 1857

เพื่อเป็นเกียรติแก่ผลงานของเขา ดาวเคราะห์น้อยหมายเลข 4775 (4775 Hansen) จึงถูกตั้งชื่อตามเขา