มาตรวัดความรุนแรงของแผ่นดินไหว PHIVOLCS

มาตรวัดความรุนแรงของแผ่นดินไหว PHIVOLCS (PHIVOLCS Earthquake Intensity Scale หรือ PEIS) หรือในภาษาฟิลิปปินส์เรียกว่า Panukat ng Pagyanig ng Lindol เป็นมาตรวัดทางไสโมโลยีที่พัฒนาและใช้งานโดยสถาบันภูเขาไฟวิทยาและไสโมโลยีแห่งฟิลิปปินส์ (Philippine Institute of Volcanology and Seismology - PHIVOLCS) เพื่อใช้ในการประเมินระดับความรุนแรงของแผ่นดินไหวที่เกิดขึ้นในพื้นที่ต่างๆ

ความเป็นมาและการพัฒนา

มาตรวัด PEIS ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อตอบสนองต่อเหตุการณ์แผ่นดินไหวครั้งใหญ่ในเกาะลูซอนเมื่อปี ค.ศ. 1990 โดย PHIVOLCS เล็งเห็นว่าความแตกต่างทางภูมิศาสตร์และปัจจัยทางธรณีวิทยาของแต่ละประเทศมีผลต่อการรับรู้และการสร้างความเสียหายจากแผ่นดินไหว จึงจำเป็นต้องมีมาตรวัดที่ออกแบบมาให้เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมของฟิลิปปินส์โดยเฉพาะ

ฟิลิปปินส์ได้เริ่มนำมาตรวัด PEIS มาใช้งานอย่างเป็นทางการในปี ค.ศ. 1996 เพื่อทดแทนมาตรวัดรอสซี-ฟอเรล (Rossi-Forel scale) ที่เคยใช้ก่อนหน้านี้

หลักการวัดความรุนแรง

ต่างจากมาตรวัดขนาด (Magnitude) ที่วัดพลังงานที่ปล่อยออกมาจากจุดศูนย์กลางแผ่นดินไหว มาตรวัด PEIS จะเน้นการวัด ความรุนแรง (Intensity) ซึ่งพิจารณาจากผลกระทบที่เกิดขึ้นในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่ง โดยประเมินจากปัจจัยดังนี้:

• การรับรู้และความรู้สึกของมนุษย์
• ผลกระทบต่อสิ่งก่อสร้างและโครงสร้างพื้นฐาน
• การเปลี่ยนแปลงของวัตถุและสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติในบริเวณนั้น

ระดับความรุนแรงของ PEIS

มาตรวัด PEIS แบ่งระดับความรุนแรงออกเป็น 10 ระดับ โดยใช้ตัวเลขโรมัน (I ถึง X) ดังนี้:

anthropology

ระดับความรุนแรง	ลักษณะการรับรู้และผลกระทบ
I	รู้สึกได้เฉพาะผู้ที่อยู่ในสภาวะที่เหมาะสมเท่านั้น วัตถุที่สมดุลอย่างเปราะบางจะสั่นไหวเล็กน้อย น้ำในภาชนะแกว่งช้าๆ
II	รู้สึกได้โดยบุคคลจำนวนน้อยที่กำลังพักผ่อนอยู่ภายในอาคาร วัตถุที่แขวนอยู่แกว่งเล็กน้อย น้ำในภาชนะแกว่งอย่างเห็นได้ชัด
III	รู้สึกได้โดยคนจำนวนมากภายในอาคาร โดยเฉพาะชั้นบนของตึก ความรู้สึกคล้ายมีรถบรรทุกขนาดเล็กวิ่งผ่าน บางคนอาจมีอาการเวียนศีรษะหรือคลื่นไส้ วัตถุที่แขวนอยู่แกว่งปานกลาง
IV	รู้สึกได้ทั่วไปทั้งภายในและภายนอกอาคาร ผู้ที่หลับลึกจะตื่นขึ้น ความรู้สึกคล้ายมีรถบรรทุกขนาดใหญ่วิ่งผ่าน จาน แก้ว หน้าต่าง และประตูสั่นสะเทือน พื้นและผนังอาคารไม้ส่งเสียงลั่น รถยนต์ที่จอดอยู่อาจโยกเล็กน้อย
V	คนส่วนใหญ่ทั้งภายในและภายนอกอาคารรู้สึกได้ ผู้ที่นอนหลับจำนวนมากตื่นขึ้น บางคนตกใจและวิ่งออกนอกอาคาร วัตถุที่แขวนอยู่แกว่งอย่างรุนแรง สิ่งของขนาดเล็กและไม่มั่นคงอาจตกหรือพลิกคว่ำ ของเหลวหกออกจากภาชนะที่เปิดอยู่
VI	คนจำนวนมากตกใจและวิ่งออกนอกอาคาร บางคนเสียการทรงตัว ผู้ขับขี่รถยนต์รู้สึกเหมือนขับรถที่ยางแบน เฟอร์นิเจอร์หนักๆ เคลื่อนที่หรือเปลี่ยนตำแหน่ง ปูนฉาบผนังอาจแตกร้าว บ้านเก่าหรือโครงสร้างที่สร้างไม่แข็งแรงได้รับความเสียหายเล็กน้อย
VII	คนส่วนใหญ่ตกใจและวิ่งออกนอกอาคาร การยืนบนชั้นบนของอาคารทำได้ยาก เฟอร์นิเจอร์หนักๆ พลิกคว่ำ โครงสร้างที่สร้างไม่แข็งแรงได้รับความเสียหายอย่างมาก อาคารที่สร้างดีอาจเสียหายเล็กน้อย อาจเกิดการทรุดตัวของดิน (Liquefaction) และดินถล่มในบางจุด
VIII	ผู้คนเกิดอาการตื่นตระหนก การยืนแม้แต่ภายนอกอาคารก็ทำได้ยาก อาคารที่สร้างดีจำนวนมากเสียหายอย่างหนัก เขื่อนคอนกรีตและฐานรากสะพานถูกทำลาย รางรถไฟบิดเบี้ยวหรือหัก เสาไฟฟ้าและอนุสาวรีย์เอียงหรือล้ม มีดินถล่มและหินร่วงจำนวนมากในพื้นที่ภูเขา
IX	ผู้คนถูกเหวี่ยงลงพื้นด้วยแรงสั่นสะเทือน อาคารส่วนใหญ่เสียหายทั้งหมด สะพานและโครงสร้างคอนกรีตยกระดับพังทลาย ดินถล่มและการทรุดตัวของดินเกิดขึ้นเป็นวงกว้าง พื้นดินบิดเบี้ยวเป็นลอนคลื่น ต้นไม้ถูกเขย่าอย่างรุนแรงจนบางต้นหักหรือโค่น
X	สิ่งก่อสร้างที่มนุษย์สร้างขึ้นเกือบทั้งหมดถูกทำลาย เกิดดินถล่มและการทรุดตัวของดินขนาดใหญ่ มีการยกตัวหรือทรุดตัวของแผ่นดินอย่างรุนแรง ร่องลึกของพื้นดินปรากฏให้เห็นชัดเจน ทิศทางการไหลของแม่น้ำเปลี่ยนแปลง และเกิดคลื่นซัดฝั่ง (Seiches) ในทะเลสาบขนาดใหญ่