ผู้ช่วยเหลือชาวยิวชาวโปแลนด์ ผู้กล้าแห่งสันนิบาตชนชาติผู้ชอบธรรม

ในบรรดาผู้ที่ได้รับเกียรติยศเป็น "ผู้ชอบธรรมแห่งประชาชาติ" (Righteous Among the Nations) จากสถาบัน Yad Vashem ชาวโปแลนด์เป็นกลุ่มคนที่มีจำนวนผู้ได้รับรางวัลนี้สูงที่สุดในโลก โดยข้อมูล ณ วันที่ 1 มกราคม 2022 มีชาวโปแลนด์ทั้งชายและหญิงจำนวน 7,232 คนที่ได้รับการรับรอง ซึ่งคิดเป็นกว่าหนึ่งในสี่ของจำนวนผู้ช่วยเหลือชาวยิวทั้งหมด 28,486 คนที่ได้รับการรับรองจาก Yad Vashem

อย่างไรก็ตาม รายชื่อผู้ได้รับเกียรติยศนี้ไม่ใช่รายชื่อที่ครอบคลุมทั้งหมด เนื่องจากคาดการณ์ว่ามีชาวโปแลนด์อีกหลายแสนคนที่แอบให้ที่พักพิงและช่วยเหลือเพื่อนบ้านชาวยิวหลายหมื่นคนในช่วงการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ (Holocaust) โดยการช่วยเหลือเหล่านี้มีทั้งในรูปแบบของปัจเจกบุคคล และการรวมกลุ่มเป็นเครือข่ายต่อต้านที่มีการจัดตั้งอย่างเป็นระบบ

การดำเนินกิจกรรมช่วยเหลือชาวยิว

ก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 ชุมชนชาวยิวในโปแลนด์มีประชากรประมาณ 3,460,000 คน หรือคิดเป็นร้อยละ 9.7 ของประชากรทั้งหมด เมื่อนาซีเยอรมนีบุกโปแลนด์และเริ่มการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ ชาวยิวจำนวนมากถูกกักขังในเกตโต (Ghetto) และถูกส่งไปยังค่ายกักกันและค่ายมรณะ

เมื่อสถานการณ์ในเกตโตเลวร้ายลง ทั้งจากความหิวโหย โรคระบาด และการประหารชีวิต ชาวยิวจำนวนมากพยายามหลบหนีเพื่อเอาชีวิตรอด ซึ่งนำไปสู่การที่ชาวโปแลนด์ที่ไม่ใช่ชาวยิว (Gentiles) จำนวนมากตัดสินใจให้ที่พักพิงและช่วยเหลือเพื่อนบ้านชาวยิวของตน

องค์กร Żegota

หนึ่งในเครือข่ายการช่วยเหลือที่สำคัญที่สุดคือ Żegota หรือ สภาเพื่อการช่วยเหลือชาวยิว (Council for Aid to Jews) ซึ่งก่อตั้งขึ้นในเดือนกันยายน 1942 โดยการริเริ่มของ Zofia Kossak-Szczucka นักเขียนนวนิยายชาวโปแลนด์ องค์กรนี้มี Julian Grobelny เป็นประธาน และ Irena Sendler เป็นหัวหน้าแผนกเด็ก

Żegota มีบทบาทสำคัญในการช่วยชีวิตเด็กชาวยิวจำนวนมาก โดยในเดือนตุลาคม 1943 เพียงในกรุงวอร์ซอแห่งเดียว องค์กรนี้ดูแลเด็กชาวยิวถึง 2,500 คน แม้ว่าหลังสงคราม Irena Sendler จะพยายามตามหาพ่อแม่ของเด็กเหล่านี้ แต่พบว่าส่วนใหญ่ถูกสังหารที่ค่ายมรณะเทรบลิงกา (Treblinka) ทั้งสิ้น คาดการณ์ว่ามีชาวยิวมากกว่า 50,000 คนที่รอดชีวิตได้เพราะการสนับสนุนในรูปแบบต่างๆ จาก Żegota

การช่วยเหลือในระดับชุมชน

นอกเหนือจากองค์กรที่เป็นระบบ ยังมีการช่วยเหลือในระดับหมู่บ้านและชุมชน เช่น ในหมู่บ้าน Markowa และ Głuchów ซึ่งคนในชุมชนร่วมมือกันปกป้องชาวยิว อย่างไรก็ตาม การช่วยเหลือเหล่านี้มีความเสี่ยงสูงมาก และมีครอบครัวชาวโปแลนด์จำนวนมากที่ต้องถูกประหารชีวิตเนื่องจากความลับรั่วไหล

ความเสี่ยงและบทลงโทษที่รุนแรง

ภายใต้การปกครองของนาซีเยอรมนี การช่วยเหลือชาวยิวในโปแลนด์ถือเป็นอาชญากรรมร้ายแรงที่สุด โดย Hans Frank ผู้ว่าการรัฐบาลทั่วไป (General Government) ได้ออกกฤษฎีกาเมื่อวันที่ 15 ตุลาคม 1941 กำหนดให้โทษประหารชีวิตสำหรับชาวยิวที่หลบหนีออกจากเกตโตโดยไม่ได้รับอนุญาต รวมถึงทุกคนที่ "จงใจให้ที่พักพิงแก่ชาวยิวเหล่านั้น"

บทลงโทษนี้ครอบคลุมถึงการจัดหาอาหารหรือการขายอาหารให้แก่ชาวยิวที่หลบหนีด้วย โดยนาซีมักใช้การลงโทษแบบเหมาเข่ง ซึ่งหมายความว่าหากสมาชิกคนใดในบ้านถูกจับได้ว่าช่วยเหลือชาวยิว สมาชิกทุกคนในครอบครัวนั้นอาจถูกประหารชีวิตทั้งหมด ความโหดร้ายนี้ทำให้การตัดสินใจช่วยเหลือชาวยิวในขณะนั้นเป็นการกระทำที่ต้องใช้ความกล้าหาญอย่างสูงสุด