เขตการค้าเสรีแบบลำดับขั้น (Preferential Trading Area) คืออะไร

เขตการค้าเสรีแบบลำดับขั้น หรือ Preferential Trade Area (PTA) คือกลุ่มการค้าที่ให้สิทธิพิเศษในการเข้าถึงสินค้าบางประเภทจากประเทศที่เข้าร่วม โดยการลดภาษีศุลกากรลง แต่ไม่ถึงกับยกเลิกภาษีทั้งหมด ซึ่งถือเป็นขั้นแรกของการบูรณาการทางเศรษฐกิจ (Economic Integration)

ปัจจัยที่ส่งผลต่อการสร้าง PTAH3

การสร้างเขตการค้าพิเศษมักขึ้นอยู่กับปัจจัยทางเศรษฐกิจและทางการเมือง ดังนี้:

• ปัจจัยทางเศรษฐกิจ: จากการศึกษาของ Scott Baier และ Jeffrey Bergstrand ในปี 2004 พบว่าประเทศที่มีค่าขนส่งต่ำ มีขนาดเศรษฐกิจที่ใหญ่ และมีขนาดเศรษฐกิจที่ใกล้เคียงกัน มีแนวโน้มที่จะสร้าง PTA มากกว่า ซึ่งปัจจัยเหล่านี้สามารถทำนายการเกิด PTA ได้มากกว่า 80%
• ปัจจัยทางการเมือง: ประเทศที่ปกครองด้วยระบอบประชาธิปไตยมีแนวโน้มที่จะเข้าร่วม PTA มากกว่าประเทศที่ปกครองด้วยระบอบเผด็จการ เนื่องจากผู้นำประชาธิปไตยต้องการให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งพึงพอใจผ่านการลดราคาสินค้าอุปโภคบริโภค และเพื่อแสดงความมุ่งมั่นในการปรับปรุงสวัสดิการของประชาชน

ประเภทของเขตการค้าเสรีแบบลำดับขั้น

เขตการค้าเสรี (Free Trade Area - FTA) เป็นรูปแบบหนึ่งของ PTA ที่มีความลึกและขอบเขตของการลดภาษีที่กว้างขวางกว่า โดย PTA สามารถแบ่งออกเป็นสองประเภทหลัก:

1. แบบพหุภาคี (Multilateral)

ตัวอย่างของข้อตกลงพหุภาคี ได้แก่:

• องค์กรความร่วมมือทางเศรษฐกิจ (ECO)
• ระบบสิทธิพิเศษทางภาษีศุลกากรเป็นการทั่วไป (GSP)
• ระบบสิทธิพิเศษทางการค้าโลกสำหรับประเทศกำลังพัฒนา (GSTP)
• สมาคมการบูรณาการแห่งลาตินอเมริกา (ALADI)
• กลุ่ม Melanesian Spearhead Group (MSG)

2. แบบทวิภาคี (Bilateral)

มีข้อตกลงทวิภาคีจำนวนหลายร้อยฉบับที่ถูกลงนามตั้งแต่ต้นศตวรรษที่ 20 โดยมีตัวอย่างเช่น:

• ข้อตกลงระหว่างสหภาพยุโรปกับกลุ่มประเทศ ACP
• ข้อตกลงการค้าระหว่างอินเดียกับอัฟกานิสถาน, มอริเชียส, เนปาล, ชิลี และ MERCOSUR
• ข้อตกลงระหว่างอาเซียนกับจีน (ASEAN-China)
• และข้อตกลงระหว่างลาวกับไทย (Laos-Thailand)

ขั้นตอนนี้เป็นรากฐานสำคัญในการนำไปสู่การสร้าง เขตการค้าเสรี (Free Trade Area), สหภาพศุลกากร (Customs Union) และ สหภาพเศรษฐกิจ (Economic Union) ในระดับที่สูงขึ้นต่อไป