ภาษาปัญจาบและสำเนียงต่างๆ ความหลากหลายทางภาษาในภูมิภาคปัญจาบ

ภาษาปัญจาบ (Punjabi) มีความหลากหลายของสำเนียง (bōlīyāṁ) ซึ่งก่อตัวเป็นเครือข่ายสำเนียงที่ต่อเนื่องกัน โดยหลักๆ แล้วจะถูกแบ่งออกเป็นสองกลุ่มใหญ่ คือ ภาษาปัญจาบตะวันออก (Eastern Punjabi) และ ละห์นดา (Lahnda หรือภาษาปัญจาบตะวันตก) ความแตกต่างของสำเนียงเหล่านี้ขึ้นอยู่กับปัจจัยทางภูมิศาสตร์ วัฒนธรรม และประวัติศาสตร์ นอกจากนี้ ภาษาปัญจาบยังถูกมองว่าเป็นภาษาที่มีมาตรฐานหลายรูปแบบ (pluricentric language) ซึ่งมีรูปแบบมาตรฐานมากกว่าหนึ่งแบบ

การจำแนกประเภทของสำเนียง

การแบ่งกลุ่มสำเนียงภาษาปัญจาบสามารถแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มหลัก ดังนี้:

1. ภาษาปัญจาบกลาง (Central Punjabi)

• Majhi: เป็นสำเนียงที่ใช้พูดในภูมิภาค Majha

2. ภาษาปัญจาบตะวันออก (Eastern Punjabi)

• Doabi: ใช้พูดในภูมิภาค Doaba และบางส่วนของเมืองในปัญจาบ ประเทศปากีสถาน เช่น ไฟซาลาบัด (Faisalabad)
• Malwai: ใช้พูดในภูมิภาค Malwa
• Puadhi: ใช้พูดในภูมิภาค Puadh
• Pahari: ใช้พูดในพื้นที่ทางตอนเหนือ
• Rai boli: ใช้พูดในเขต Fazilka

3. ภาษาปัญจาบตะวันตก (Western Punjabi / Lahnda)

กลุ่มนี้มีความหลากหลายสูงและรวมถึงสำเนียงย่อยๆ ดังนี้:

• Dhanni: ใช้พูดใน Chakwal, Talagang และตอนใต้ของ Attock และ Jhelum
• Jhangochi: ใช้พูดในภูมิภาค Bar ตั้งแต่ Jhang ถึง Pakpattan
• Shahpuri: ใช้พูดใน Sargodha และ Khushab
• Thalochi: ใช้พูดในภูมิภาค Thal
• Pahari-Pothwari: ใช้พูดใน Rawalpindi และพื้นที่ส่วนใหญ่ของ Azad Jammu and Kashmir
• Hindko: แบ่งออกเป็น Hindko ตอนใต้ (เช่น Awankari, Chachi, Ghebi, Kohati, Peshawari) และ Hazara Hindko (หรือ Northern Hindko/Hazarvi)
• Saraiki: ประกอบด้วยสำเนียงย่อย เช่น Derawali (ภูมิภาค Derajat), Multani (รอบๆ เมือง Multan ซึ่งเป็นพื้นฐานของภาษา Saraiki มาตรฐาน) และ Riasti (เขต Rahim Yar Khan และ Rajanpur)

ลักษณะเด่นและประวัติศาสตร์

ตามข้อมูลของ Jagtar Singh Grewal สำเนียงปัญจาบเริ่มก่อตัวขึ้นระหว่างการล่มสลายของจักรวรรดิ Harsha ในศตวรรษที่ 7 และการผงาดขึ้นของรัฐสุลต่านเดลีในศตวรรษที่ 13 โดยในอดีต Amir Khusrau เคยเรียกภาษาที่พูดในภูมิภาคละฮอร์ว่า Lahauri ซึ่งต่อมากลายเป็นที่รู้จักในชื่อภาษาปัญจาบ นอกจากนี้ ผลงานของ Farid ยังถูกเขียนขึ้นในสำเนียง Multani

การกระจายตัวทางภูมิศาสตร์

มาตรฐานทางวรรณกรรมที่พัฒนาขึ้นจากสำเนียงต่างๆ ได้แก่ Majhi-based Standard Punjabi ในปัญจาบตะวันออกและกลาง, Saraiki ในทางตะวันตกเฉียงใต้ และ Pahari-Pothwari และ Hindko ในทางตะวันตกเฉียงเหนือ

ในประเทศปากีสถาน ภาษาปัญจาบ, Hindko และ Saraiki ถูกระบุแยกกันในการสำรวจสำมะโนประชากร โดยในปี 2017 มีผู้พูดภาษาปัญจาบประมาณ 80.5 ล้านคน, ผู้พูด Saraiki ประมาณ 25.3 ล้านคน และผู้พูด Hindko ประมาณ 5 ล้านคน