ระบบขนส่งทางรางในประเทศสวีเดน
สรุปใจความสำคัญ
- สวีเดนเป็นประเทศแรกในยุโรปที่แยกความเป็นเจ้าของโครงสร้างพื้นฐานทางรางออกจากผู้ให้บริการเดินรถในปี 1988
- เครือข่ายทางรถไฟของสวีเดนมีความยาวรวม 10,912 กิโลเมตร ใหญ่เป็นอันดับ 23 ของโลก
- รถไฟความเร็วสูง X 2000 ของ SJ สามารถทำความเร็วได้สูงสุด 200 กิโลเมตรต่อชั่วโมง
- ประมาณ 70% ของการจราจรทางรางในสวีเดนเป็นรถไฟท้องถิ่นและภูมิภาคที่ได้รับเงินอุดหนุนจากรัฐ
ระบบขนส่งทางรางในประเทศสวีเดนประกอบด้วยเครือข่ายทางรถไฟที่มีความยาวรวม 10,912 กิโลเมตร ซึ่งถือเป็นเครือข่ายที่ใหญ่เป็นอันดับที่ 23 ของโลก การก่อสร้างทางรถไฟสายแรกในสวีเดนเริ่มต้นขึ้นในปี ค.ศ. 1855 โดยมีเป้าหมายเพื่อพัฒนาอุตสาหกรรมและการเชื่อมต่อระหว่างภูมิภาค
ในปัจจุบัน การขนส่งทางรางของสวีเดนมีความโดดเด่นในด้านการใช้บริการ โดยในปี ค.ศ. 2019 สวีเดนถูกจัดให้อยู่ในอันดับที่ 11 ของโลกเมื่อวัดจากระยะทางผู้โดยสารต่อหัว และเป็นอันดับ 3 ในสหภาพยุโรป นอกจากนี้ยังอยู่ในอันดับที่ 6 ของโลกเมื่อพิจารณาจากสัดส่วนผู้โดยสารที่ใช้บริการรถไฟ
การบริหารจัดการและการเปิดเสรี
ในปี ค.ศ. 1988 รัฐสภาสวีเดนได้ดำเนินกลยุทธ์การแยกส่วนการบริหารจัดการ โดยแยกความเป็นเจ้าของโครงสร้างพื้นฐานทางรางออกจากส่วนการดำเนินงานเดินรถ เพื่อแก้ไขปัญหาการขาดทุนสะสมของรถไฟรัฐบาลสวีเดน (Swedish State Railways) การเคลื่อนไหวครั้งนี้ทำให้สวีเดนเป็นประเทศแรกในยุโรปที่ดำเนินการแยกส่วนในลักษณะนี้ ซึ่งนำไปสู่การเปิดระบบรถไฟให้แก่ผู้ประกอบการเอกชน รวมถึงผู้ประกอบการแบบเปิดเสรี (Open-access operators) และการนำระบบการประมูลสัญญาบริการระดับภูมิภาคมาใช้
ปัจจุบัน การกำกับดูแลการจราจรทางรางทั้งหมดดำเนินการโดย Trafikverket (สำนักงานการขนส่งสวีเดน) ซึ่งเป็นหน่วยงานของรัฐบาล
ผู้ให้บริการเดินรถ
การบริการรถไฟในสวีเดนแบ่งออกเป็นสองประเภทหลัก ได้แก่ การเดินรถเชิงพาณิชย์และการเดินรถที่ได้รับเงินอุดหนุนจากรัฐ
การเดินรถเชิงพาณิชย์
ผู้ให้บริการหลักคือ SJ ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจที่ดำเนินเส้นทางเชื่อมต่อระหว่างเมืองใหญ่ โดยมีบริการที่โดดเด่นคือรถไฟความเร็วสูง X 2000 ที่ทำความเร็วได้สูงสุด 200 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ให้บริการรายชั่วโมงระหว่างเมืองหลักในภาคใต้ของสวีเดน นอกจากนี้ยังมีผู้ให้บริการรายอื่น เช่น VR Snabbtåg Sverige, Snälltåget และ Tågab ที่ให้บริการในเส้นทางเฉพาะหรือเส้นทางระหว่างประเทศ
การเดินรถระดับภูมิภาคและท้องถิ่น
ประมาณ 70% ของการจราจรทางรางทั้งหมดเป็นรถไฟท้องถิ่นและภูมิภาคที่ได้รับเงินอุดหนุนจากหน่วยงานขนส่งสาธารณะประจำภูมิภาค เช่น Skånetrafiken, Västtrafik และ Storstockholms lokaltrafik โดยหน่วยงานเหล่านี้จะเป็นผู้ดูแลการตลาดและการจำหน่ายตั๋ว ในขณะที่การเดินรถจริงอาจจ้างวาน SJ หรือผู้ประกอบการเอกชนรายอื่น
ระบบขนส่งมวลชนในเมือง
สวีเดนมีการใช้ระบบรถราง (Tram) ในเมืองกอเทนเบิร์ก, นอร์เชิปิง, สตอกโฮล์ม และเมืองลุนด์ (เริ่มใช้ปี ค.ศ. 2020) นอกจากนี้ยังมีระบบรถไฟใต้ดิน (Metro) ให้บริการในกรุงสตอกโฮล์ม
ประวัติการพัฒนาทางรถไฟ
ทางรถไฟสายแรกสำหรับขนส่งสาธารณะของสวีเดนคือทางรถไฟ Frykstads ในแคว้นแวร์มลันด์ ซึ่งเปิดให้บริการในปี ค.ศ. 1849 โดยใช้รถลากด้วยม้า
ในปี ค.ศ. 1853 รัฐสภาได้ตัดสินใจให้รัฐเป็นผู้สร้างทางรถไฟสายหลัก (Main line railways) ในขณะที่เส้นทางอื่น ๆ ให้เอกชนเป็นผู้ลงทุน โดยทางรถไฟสายหลักสองสายแรกคือสายใต้ (Stockholm ถึง Malmö) และสายตะวันตก (มุ่งสู่ Gothenburg) ซึ่งสร้างเสร็จในช่วงปี ค.ศ. 1860-1864
ต่อมามีการสร้างทางรถไฟสายเหนือที่ขนานไปกับชายฝั่งทะเลบอลติกจนถึงเมืองโบเดน (Boden) เสร็จสมบูรณ์ในปี ค.ศ. 1894 และทางรถไฟสายในแผ่นดิน (Inland Railway) ที่สร้างขึ้นระหว่างปี ค.ศ. 1908-1937 เพื่อเชื่อมต่อพื้นที่ตอนกลางของภาคเหนือเข้ากับส่วนกลางของประเทศ
คำถามที่พบบ่อย
ใครเป็นผู้ดูแลโครงสร้างพื้นฐานทางรถไฟในสวีเดน?
โครงสร้างพื้นฐานทางรางเกือบทั้งหมดในสวีเดนดูแลโดย Trafikverket (สำนักงานการขนส่งสวีเดน) ซึ่งเป็นหน่วยงานของรัฐบาล
รถไฟ X 2000 คืออะไร?
X 2000 เป็นรถไฟความเร็วสูงที่ดำเนินการโดย SJ ให้บริการเชื่อมต่อระหว่างเมืองใหญ่ในภาคใต้ของสวีเดนด้วยความเร็วสูงสุด 200 กม./ชม.
การเดินรถในสวีเดนมีการแข่งขันเสรีหรือไม่?
ใช่ สวีเดนมีการเปิดเสรีการเดินรถทางรางอย่างมาก โดยอนุญาตให้ผู้ประกอบการเอกชนสามารถประมูลสัญญาบริการภูมิภาคหรือดำเนินเส้นทางเชิงพาณิชย์ได้ ซึ่งถูกขนานนามว่าเป็นหนึ่งในระบบรถไฟที่เปิดเสรีที่สุดในโลก