ผู้ลี้ภัยในนิวซีแลนด์ เส้นทาง การคุ้มครอง และประวัติศาสตร์

นิวซีแลนด์มีแนวทางหลักสองประการในการให้การคุ้มครองแก่ผู้ลี้ภัย ประการแรกคือ ผู้แสวงหาที่พักพิง (Asylum Seekers) ซึ่งสามารถขอรับการคุ้มครองหลังจากเดินทางมาถึงนิวซีแลนด์แล้ว และประการที่สองคือ โครงการโควตาผู้ลี้ภัย (Refugee Quota Programme) ซึ่งเป็นการรับผู้ลี้ภัยจากต่างประเทศเข้ามาตั้งถิ่นฐานใหม่

เส้นทางการเข้าสู่การคุ้มครอง

ผู้ลี้ภัยที่ได้รับการตั้งถิ่นฐานใหม่ในนิวซีแลนด์จะได้รับสถานะผู้อยู่อาศัยถาวรและสามารถยื่นขอสัญชาตินิวซีแลนด์ได้ในเวลาต่อมา โดยกระบวนการตั้งถิ่นฐานส่วนใหญ่บริหารจัดการโดย Immigration New Zealand ซึ่งมีการจ้างวานองค์กรชุมชนต่างๆ รวมถึงสภากาชาดนิวซีแลนด์ (New Zealand Red Cross) เพื่อให้ความช่วยเหลือในการปรับตัว

ประเด็นสำคัญเกี่ยวกับโควตาผู้ลี้ภัย

• นิวซีแลนด์เป็นหนึ่งในไม่กี่ประเทศในโลกที่รับผู้ลี้ภัยตามโควตามากกว่าจำนวนผู้แสวงหาที่พักพิงที่ยื่นคำร้อง
• มีการถกเถียงอย่างต่อเนื่องเกี่ยวกับความเพียงพอของโควตาประจำปีของ UNHCR และการมุ่งเน้นไปที่กลุ่มผู้เปราะบางที่สุด
• มีการทดลองใช้เส้นทางการสนับสนุนโดยชุมชน (Community Sponsorship Pathway) ตั้งแต่ปี 2017/18 และขยายผลในปี 2021

ประวัติศาสตร์การรับผู้ลี้ภัยในนิวซีแลนด์

นิวซีแลนด์มีการรับผู้ลี้ภัยมาตั้งแต่ก่อนการรับรองอนุสัญญาว่าด้วยสถานภาพผู้ลี้ภัย พ.ศ. 2494 ของสหประชาชาติ โดยมีกลุ่มสำคัญที่เข้ามาในช่วงแรกดังนี้:

หลังจากเข้าเป็นภาคีอนุสัญญา UNHCR ในปี 1960 นิวซีแลนด์ได้กำหนดกรอบการทำงานผ่านพระราชบัญญัติการตรวจคนเข้าเมืองปี 1987 (Immigration Act 1987) ซึ่งกำหนดโควตาการตั้งถิ่นฐานประจำปีไว้ที่ 800 ที่นั่ง (ลดลงเหลือ 750 ที่นั่งในปี 1997)

กลุ่มผู้ลี้ภัยในยุคหลัง

นิวซีแลนด์ได้ต้อนรับผู้ลี้ภัยจากหลากหลายภูมิภาคทั่วโลก เช่น ชาวฮังการีหลังการปฏิวัติปี 1956, ชาวเวียดนาม กัมพูชา และลาวในช่วงปี 1977-1993, รวมถึงผู้ลี้ภัยจากซูดาน เอธิโอเปีย และซีเรียในเวลาต่อมา

การเปลี่ยนแปลงนโยบายและประเด็นทางสังคม

ในปี 2009 รัฐบาลได้เปลี่ยนจุดเน้นไปที่ภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ซึ่งส่งผลให้จำนวนผู้ลี้ภัยจากตะวันออกกลางและแอฟริกาลดลงอย่างมาก และมีการกำหนดเงื่อนไขที่เข้มงวดขึ้น เช่น ต้องมีครอบครัวอยู่ในนิวซีแลนด์อยู่แล้ว

อย่างไรก็ตาม นโยบายดังกล่าวถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าเป็นการเลือกปฏิบัติและมีความคล้ายคลึงกับ "Muslim Ban" ของโดนัลด์ ทรัมป์ จนกระทั่งในปี 2019 รัฐบาลภายใต้การนำของ Jacinda Ardern ได้ยกเลิกข้อกำหนดที่เลือกปฏิบัตินี้ และเพิ่มโควตาสำหรับภูมิภาคแอฟริกาและตะวันออกกลางจาก 14% เป็น 15% แม้ว่าจะยังคงให้ความสำคัญกับภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกที่ 50% ของโควตาทั้งหมดก็ตาม

มาตรการพิเศษล่าสุด

• นโยบายพิเศษสำหรับยูเครน (2022): เปิดโอกาสให้พลเมืองและผู้อยู่อาศัยเชื้อสายยูเครนสามารถสนับสนุนสมาชิกในครอบครัวให้เข้ามาพักพิงในนิวซีแลนด์ได้ โดยมีเป้าหมายรับชาวยูเครนกว่า 4,000 คน พร้อมสิทธิในการทำงานและเรียนหนังสือ
• ข้อตกลงกับออสเตรเลีย (2022): ตกลงรับผู้แสวงหาที่พักพิง 450 คนจากศูนย์ประมวลผลภูมิภาค Nauru ในระยะเวลา 3 ปี