ริชาร์ด แรนแฮม นักมานุษยวิทยาผู้ศึกษาวิวัฒนาการมนุษย์และการปรุงอาหาร

ริชาร์ด วอลเตอร์ แรนแฮม (Richard Walter Wrangham) เกิดเมื่อปี ค.ศ. 1948 เป็นนักมานุษยวิทยาและนักวานรวิทยาชาวอังกฤษ ปัจจุบันดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ด้านมานุษยวิทยากายภาพ (Biological Anthropology) ณ มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด งานวิจัยและงานเขียนของเขามุ่งเน้นไปที่พฤติกรรมของลิงไม่มีหาง (Apes) วิวัฒนาการของมนุษย์ ความรุนแรง และบทบาทของการปรุงอาหารที่มีต่อการเปลี่ยนแปลงทางชีวภาพของมนุษย์

ประวัติและการศึกษา

แรนแฮมเกิดที่เมืองลีดส์ ยอร์กเชียร์ ประเทศอังกฤษ ในช่วงเริ่มต้นอาชีพ เขาได้ทำงานเป็นนักวิจัยในโครงการศึกษาลิงชิมแปนซีระยะยาวของ เจน กูดดอลล์ (Jane Goodall) ณ อุทยานแห่งชาติกอมเบ สตรีม ในประเทศแทนซาเนีย นอกจากนี้เขายังมีความสัมพันธ์อันดีกับ ไดแอน ฟอสซีย์ (Dian Fossey) และได้ช่วยเธอจัดตั้งองค์กรอนุรักษ์กอริลลาภูเขาที่ไม่แสวงหาผลกำไร ซึ่งปัจจุบันคือ Dian Fossey Gorilla Fund

หลังจากทำงานที่มหาวิทยาลัยมิชิแกน แรนแฮมได้ย้ายมาดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ Ruth Moore ด้านมานุษยวิทยากายภาพที่มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด โดยกลุ่มวิจัยของเขาเป็นส่วนหนึ่งของภาควิชาชีววิทยาเชิงวิวัฒนาการของมนุษย์ (Department of Human Evolutionary Biology) นอกจากนี้เขายังได้รับทุน MacArthur Fellow ซึ่งเป็นรางวัลสำหรับบุคคลที่มีความคิดสร้างสรรค์และโดดเด่น

ปัจจุบันเขาเป็นผู้อำนวยการร่วมของโครงการ Kibale Chimpanzee Project ซึ่งเป็นการศึกษาลิงชิมแปนซีกลุ่ม Kanyawara ในอุทยานแห่งชาติคิบาเล ประเทศยูกันดา โดยแรนแฮมใช้ข้อมูลนิเวศวิทยาพฤติกรรมของลิงไม่มีหางมาเป็นพื้นฐานในการสรุปผลเกี่ยวกับวิวัฒนาการของมนุษย์

ผลงานวิจัยและทฤษฎีที่สำคัญ

พฤติกรรมความรุนแรงในลิงไม่มีหาง

ในปี ค.ศ. 1996 แรนแฮมได้เขียนหนังสือร่วมกับ เดล ปีเตอร์สัน (Dale Peterson) ชื่อว่า Demonic Males: Apes and the Origins of Human Violence ซึ่งเสนอทฤษฎีว่าความก้าวร้าว การข่มขืน และแนวโน้มความรุนแรงเป็นลักษณะที่ถูกฝังอยู่ในยีนของลิงไม่มีหางเพศผู้ ซึ่งเป็นลักษณะที่มนุษย์มีร่วมกับลิงชิมแปนซีอย่างเห็นได้ชัด

หนังสือเล่มนี้ได้รับความสนใจอย่างกว้างขวางทั้งในสื่อกระแสหลักและแวดวงวิชาการ โดยได้รับการยอมรับในการชี้ให้เห็นว่าความรุนแรงที่นำไปสู่การเสียชีวิตมักเป็นลักษณะเด่นของเพศผู้ อย่างไรก็ตาม นักวิชาการด้านวานรวิทยา ชีววิทยา และมานุษยวิทยาบางส่วนวิจารณ์ว่าเนื้อหาบางส่วนมีความเรียบง่ายเกินไปและขาดหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่รัดกุมในบางประเด็น

ทฤษฎีการปรุงอาหารกับวิวัฒนาการมนุษย์

ในหนังสือ Catching Fire: How Cooking Made Us Human (ค.ศ. 2009) แรนแฮมนำเสนอสมมติฐานว่า การปรุงอาหารด้วยความร้อนเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้มนุษย์วิวัฒนาการมาเป็นอย่างทุกวันนี้ เขาเสนอว่าการบริโภคอาหารที่ปรุงสุก โดยเฉพาะพืชหัว (Tubers) ช่วยให้ร่างกายได้รับพลังงานมากขึ้นและย่อยง่ายขึ้น ซึ่งส่งผลให้:

• ขนาดสมองเพิ่มขึ้น: พลังงานที่ได้รับมากขึ้นช่วยสนับสนุนการเติบโตของสมองที่ใช้พลังงานสูง
• ฟันและกรามมีขนาดเล็กลง: เนื่องจากอาหารที่ปรุงสุกมีความนุ่มกว่าอาหารดิบ ทำให้ไม่จำเป็นต้องมีกรามที่แข็งแรงและฟันขนาดใหญ่
• การลดลงของความแตกต่างทางเพศ (Sexual Dimorphism): เกิดการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพที่ลดความแตกต่างระหว่างเพศชายและหญิงลง

แม้ว่านักมานุษยวิทยาบางส่วนจะโต้แย้งว่ายังขาดหลักฐานทางโบราณคดีที่ชัดเจนเพื่อสนับสนุนช่วงเวลาที่เริ่มมีการปรุงอาหาร แต่แรนแฮมและคณะได้พิสูจน์ในห้องปฏิบัติการว่าการปรุงอาหารช่วยเปลี่ยนโครงสร้างโปรตีนและแป้งให้ย่อยง่ายขึ้น และช่วยกำจัดเชื้อโรคในอาหาร

บทบาททางวิชาการและชีวิตส่วนตัว

แรนแฮมสอนวิชาที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมทางสังคมของลิงไม่มีหางและทฤษฎีการบีบบังคับทางเพศ (Sexual Coercion) ที่มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด และเคยดำรงตำแหน่ง House Master ของ Currier House ในวิทยาลัยฮาร์วาร์ด นอกจากนี้เขายังได้รับปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ด้านวิทยาศาสตร์จากมหาวิทยาลัย Oglethorpe ในปี ค.ศ. 2011

ในด้านชีวิตส่วนตัว แรนแฮมสมรสกับ เอลิซาเบธ รอสส์ (Elizabeth Ross) ในปี ค.ศ. 1980 และมีบุตรชาย 3 คน สิ่งที่น่าสนใจคือ การศึกษาพฤติกรรมความรุนแรงในลิงชิมแปนซีทำให้เขาตัดสินใจงดบริโภคเนื้อสัตว์เป็นเวลานานถึง 40 ปี