เครื่องราชอิสริยาภรณ์ดาวเหนือแห่งสวีเดน

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ดาวเหนือ (ภาษาเซเวน: Kungliga Nordstjärneorden หรือภาษาอังกฤษ: Royal Order of the Polar Star) เป็นเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นสูงของประเทศสวีเดนที่ก่อตั้งขึ้นโดยพระเจ้าเฟรเดอริกที่ 1 เมื่อวันที่ 23 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1748 พร้อมกับการก่อตั้งเครื่องราชอิสริยาภรณ์แห่งดาบ (Order of the Sword) และเครื่องราชอิสริยาภรณ์เซราฟิม (Order of the Seraphim)

เครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อมอบเป็นรางวัลให้แก่ชาวสวีเดนและชาวต่างชาติที่มีความดีความชอบในด้านพลเรือน การอุทิศตนต่อหน้าที่ การสร้างสรรค์ผลงานทางวิทยาศาสตร์ วรรณกรรม งานวิชาการที่มีประโยชน์ รวมถึงการก่อตั้งสถาบันที่เป็นประโยชน์ต่อสังคม

สัญลักษณ์และปรัชญา

คำขวัญของเครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้คือ "Nescit Occasum" ซึ่งเป็นภาษาละติน หมายถึง "ไม่รู้จักการตกดิน" (It knows no decline) เพื่อสื่อถึงความมั่นคงของประเทศสวีเดนที่เปรียบเสมือนดาวเหนือซึ่งไม่เคยตกดิน

สีประจำเครื่องราชอิสริยาภรณ์คือ สีดำ ซึ่งถูกเลือกเพื่อให้กางเขนสีขาว น้ำเงิน และทอง โดดเด่นและเปล่งประกายเหมือนแสงแห่งปัญญาบนพื้นหลังสีดำ นอกจากนี้ การเลือกใช้ริบบิ้นสีดำอาจได้รับแรงบันดาลใจจากเครื่องราชอิสริยาภรณ์เซนต์ไมเคิล (Order of St. Michael) ของฝรั่งเศส ซึ่งในขณะนั้นมอบให้แก่ข้าราชการพลเรือนที่มีความดีความชอบเช่นกัน

ประวัติและการเปลี่ยนแปลงกฎระเบียบ

ในช่วงปี ค.ศ. 1975 ถึง 2023 เครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้ถูกจำกัดให้มอบได้เฉพาะแก่ชาวต่างชาติและสมาชิกในพระราชวงศ์สวีเดนเท่านั้น โดยมักมอบให้แก่ผู้ดำรงตำแหน่งสำคัญของต่างประเทศ (เช่น นายกรัฐมนตรีหรือรัฐมนตรีอาวุโส) ในระหว่างการเยือนระดับรัฐ

อย่างไรก็ตาม ในปี ค.ศ. 2019 ได้มีการจัดตั้งคณะกรรมการรัฐสภาเพื่อพิจารณาแนวทางการนำเครื่องราชอิสริยาภรณ์กลับมามอบให้แก่พลเมืองชาวสวีเดนอีกครั้ง ซึ่งนำไปสู่การผ่านร่างกฎหมายโดยรัฐสภา (Riksdag) เมื่อวันที่ 19 มิถุนายน ค.ศ. 2022 และมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 1 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2023 เป็นต้นไป ทำให้ชาวสวีเดนสามารถได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้ได้อีกครั้ง โดยมีการมอบครั้งแรกในปี ค.ศ. 2024 ให้แก่บุคคลสำคัญ เช่น สวานเต พีโบ (Svante Pääbo)

ลำดับชั้นของเครื่องราชอิสริยาภรณ์

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ดาวเหนือแบ่งออกเป็น 5 ระดับ ดังนี้:

• ชั้นสายสะพาย (Commander Grand Cross - KmstkNO): ประดับดวงตราบนสร้อยคอ (Collar) หรือสายสะพายพาดบ่าขวา และประดับดาราบนอกซ้าย
• ชั้นผู้บัญชาการชั้นที่ 1 (Commander 1st Class - KNO1kl): ประดับดวงตราที่คอ และประดับดาราบนอกซ้าย
• ชั้นผู้บัญชาการ (Commander - KNO): ประดับดวงตราที่คอ
• ชั้นอัศวินชั้นที่ 1 (Knight 1st Class - RNO1kl): ประดับดวงตราบนริบบิ้นที่อกซ้าย
• ชั้นอัศวิน (Knight - RNO): ประดับดวงตราบนริบบิ้นที่อกซ้าย

ในอดีต (ก่อนปี 2023) มีการแยกเรียกผู้ได้รับรางวัลที่เป็นสตรีหรือนักบวชว่า "สมาชิก" (Ledamot) แทนคำว่า "อัศวิน" แต่ตั้งแต่ปี 2023 เป็นต้นมา ไม่มีการแบ่งแยกคำเรียกตามเพศหรือสถานะทางศาสนาอีกต่อไป

พิธีประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์

ตั้งแต่การฟื้นฟูระบบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ในปี 2023 ได้มีการสร้างพิธีการระดับรัฐแบบใหม่ขึ้น โดยจัดขึ้นที่ห้อง White Sea Hall ในพระราชวังสตอกโฮล์ม ผู้ได้รับรางวัลจากทุกเครื่องราชอิสริยาภรณ์จะเข้าร่วมพิธีพร้อมกัน โดยพระมหากษัตริย์จะเป็นผู้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ให้แก่ผู้ได้รับรางวัลตามลำดับชั้นจากสูงสุดลงมา ซึ่งพิธีในรูปแบบนี้จัดขึ้นครั้งแรกเมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม ค.ศ. 2024