พื้นที่ชนบท นิยาม ลักษณะทางเศรษฐกิจและสังคม

พื้นที่ชนบท (Rural area) หรือที่มักเรียกกันว่า ชนบท หรือ บ้านนอก คือพื้นที่ทางภูมิศาสตร์ที่ตั้งอยู่ภายนอกเขตเมืองและตัวเมือง มีลักษณะเด่นคือมีความหนาแน่นของประชากรต่ำและมีการตั้งถิ่นฐานขนาดเล็ก พื้นที่เหล่านี้มักเป็นพื้นที่เกษตรกรรม พื้นที่ป่าไม้ หรือพื้นที่ที่ยังไม่มีการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานอย่างเข้มข้น

ลักษณะทางเศรษฐกิจและสังคม

พื้นที่ชนบทมีพลวัตทางเศรษฐกิจและสังคมที่เป็นเอกลักษณ์ เนื่องจากมีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับอุตสาหกรรมที่ใช้ฐานทรัพยากรธรรมชาติ เช่น เกษตรกรรม การป่าไม้ และการสกัดทรัพยากรธรรมชาติ

ความท้าทายทางเศรษฐกิจ

เศรษฐกิจในชนบทมักมีความผันผวนสูง (Boom and Bust cycles) และมีความเปราะบางต่อสภาพอากาศที่รุนแรงหรือภัยธรรมชาติ เช่น ภัยแล้ง ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อรายได้และปากท้องของประชากร

การย้ายถิ่นฐานสู่เมือง (Rural Flight)

ปัจจัยทางเศรษฐกิจที่ผลักดันให้คนรุ่นใหม่ย้ายออกจากชนบทเข้าสู่เมืองเพื่อการศึกษาและโอกาสในการทำงาน ส่งผลให้เกิดปรากฏการณ์ที่เรียกว่า การย้ายถิ่นฐานสู่เมือง (Rural flight) ซึ่งทำให้ประชากรที่หลงเหลืออยู่ในชนบทส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ ผู้ที่มีการศึกษาน้อยกว่า และผู้ที่มีฐานะยากจน

การเข้าถึงบริการและคุณภาพชีวิต

การพัฒนาทางเศรษฐกิจที่ล่าช้าส่งผลให้การเข้าถึงบริการพื้นฐานในชนบทมีคุณภาพต่ำกว่าในเมือง เช่น ระบบสาธารณสุข การศึกษา และโครงสร้างพื้นฐาน ข้อมูลจากองค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ระบุว่า ประมาณ 3 ใน 4 ของประชากรที่ยากจนที่สุดในโลกอาศัยอยู่ในพื้นที่ชนบท

อย่างไรก็ตาม บางชุมชนสามารถพัฒนาเศรษฐกิจได้สำเร็จผ่านนโยบายการเพิ่มการเข้าถึงไฟฟ้าและอินเทอร์เน็ต ซึ่งช่วยลดช่องว่างในการสื่อสารและการค้าขาย

นิยามของพื้นที่ชนบทในระดับภูมิภาค

แต่ละประเทศมีเกณฑ์การกำหนดพื้นที่ชนบทที่แตกต่างกันเพื่อวัตถุประสงค์ทางสถิติและการบริหารจัดการ

อเมริกาเหนือ

• แคนาดา: องค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) นิยาม "ภูมิภาคที่ส่วนใหญ่เป็นชนบท" ว่ามีประชากรมากกว่า 50% อาศัยอยู่ในชุมชนชนบท ซึ่งมีความหนาแน่นของประชากรน้อยกว่า 150 คนต่อตารางกิโลเมตร นอกจากนี้ Statistics Canada ยังใช้เกณฑ์ประชากรที่อาศัยอยู่นอกเขตที่มีประชากร 1,000 คนขึ้นไป และมีความหนาแน่นต่ำกว่า 400 คนต่อตารางกิโลเมตร
• สหรัฐอเมริกา: พื้นที่ชนบท (Rural America) ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 97% ของพื้นที่ทั้งหมดในสหรัฐฯ โดยมีประชากรประมาณ 60 ล้านคน (หรือ 17.9% ของประชากรทั้งหมด) อาศัยอยู่ พื้นที่เหล่านี้มักประสบปัญหาความยากจนและมีประชากรสูงอายุมากกว่าเขตเมืองเนื่องจากการย้ายถิ่นฐานสู่เมือง

อเมริกาใต้

ในประเทศบราซิลและประเทศอื่นๆ ในอเมริกาใต้ นิยามของชนบทมักผูกติดกับกิจกรรมทางเศรษฐกิจหลักและการตั้งถิ่นฐานที่กระจัดกระจาย