เพรียงหัวหอม สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังทางทะเลผู้กรองกิน

เพรียงหัวหอม (อังกฤษ: Sea Squirts) หรือในทางวิทยาศาสตร์เรียกว่า Ascidiacea เป็นกลุ่มของสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังทางทะเลที่มีลักษณะร่างกายคล้ายถุง จัดอยู่ในไฟลัม Chordata (สัตว์มีแกนสันหลัง) ในกลุ่มย่อย Tunicata สิ่งที่โดดเด่นที่สุดของสัตว์กลุ่มนี้คือการมีผนังร่างกายชั้นนอกที่แข็งแรง เรียกว่า "ทูนิค" (Tunic) หรือ "เทสต์" (Test) ซึ่งประกอบด้วยสารโพลีแซคคาไรด์ประเภทเซลลูโลส ซึ่งเป็นลักษณะที่พบได้ยากในสัตว์

ลักษณะทั่วไปและการกระจายพันธุ์

เพรียงหัวหอมสามารถพบได้ทั่วโลก โดยส่วนใหญ่จะอาศัยอยู่ในบริเวณน้ำตื้นที่มีความเค็มมากกว่า 2.5% แตกต่างจากสัตว์ในกลุ่ม Thaliacea และ Appendicularia ที่ว่ายน้ำได้อย่างอิสระในฐานะแพลงก์ตอน เพรียงหัวหอมจะมีวงจรชีวิตที่น่าสนใจ โดยในระยะตัวอ่อนจะสามารถเคลื่อนที่ได้ แต่เมื่อเข้าสู่ระยะตัวเต็มวัยจะกลายเป็นสัตว์ที่เกาะติดอยู่กับที่ (Sessile) โดยจะยึดเกาะกับพื้นผิวต่างๆ เช่น โขดหิน เปลือกหอย หรือปะการัง

ปัจจุบันมีการค้นพบเพรียงหัวหอมมากกว่า 2,300 สายพันธุ์ ซึ่งสามารถแบ่งออกเป็น 3 ประเภทหลักตามลักษณะการอยู่ร่วมกัน ได้แก่:

• เพรียงหัวหอมเดี่ยว (Solitary ascidians): อาศัยอยู่เพียงตัวเดียวแยกจากกัน
• เพรียงหัวหอมแบบสังคม (Social ascidians): อยู่รวมกันเป็นกลุ่มก้อนโดยยึดเกาะที่ฐานร่วมกัน
• เพรียงหัวหอมแบบอาณานิคม (Compound ascidians): ประกอบด้วยตัวเล็กๆ จำนวนมาก (เรียกว่า Zooid) ที่รวมตัวกันเป็นอาณานิคมขนาดใหญ่

กายวิภาคและระบบการทำงานของร่างกาย

ร่างกายของเพรียงหัวหอมมีลักษณะกลมหรือทรงกระบอก ขนาดประมาณ 0.5 ถึง 10 เซนติเมตร แบ่งออกเป็นส่วนสำคัญดังนี้:

ระบบการกินอาหารและการหายใจ

เพรียงหัวหอมใช้วิธีการ กรองกิน (Filter feeding) โดยมีท่อเปิดสองทางที่ส่วนบนของร่างกาย เรียกว่า ไซฟอน (Siphon):

1. ไซฟอนปาก (Oral siphon): ทำหน้าที่นำน้ำและอนุภาคอาหารเข้าสู่ร่างกายผ่านทางคอหอย (Pharynx)
2. ไซฟอนขับถ่าย (Atrial siphon): ทำหน้าที่ระบายน้ำออกจากร่างกายหลังจากผ่านกระบวนการกรองแล้ว

ภายในคอหอยจะมีช่องเล็กๆ จำนวนมากที่เรียกว่า สติกมาตา (Stigmata) ซึ่งถูกปกคลุมด้วยเมือกที่ผลิตจากเอนโดสไตล์ (Endostyle) เมือกนี้จะดักจับแพลงก์ตอนและอนุภาคอาหารที่ลอยมากับน้ำ จากนั้นจะถูกส่งต่อไปยังหลอดอาหารเพื่อเข้าสู่ระบบย่อยอาหาร

ระบบย่อยอาหาร

อาหารที่ถูกดักจับจะเดินทางผ่านหลอดอาหารไปยังกระเพาะอาหาร ซึ่งจะมีการหลั่งเอนไซม์เพื่อย่อยอาหาร จากนั้นสารอาหารจะถูกดูดซึมและกากอาหารจะถูกขับออกทางลำไส้และทวารหนัก ซึ่งเปิดออกสู่ช่องโคลแอกา (Cloaca) ใต้ไซฟอนขับถ่าย ในสายพันธุ์ที่เป็นอาณานิคมขั้นสูง สมาชิกหลายตัวในกลุ่มอาจใช้ช่องโคลแอการ่วมกัน

ระบบหมุนเวียนโลหิต

หัวใจของเพรียงหัวหอมมีลักษณะเป็นท่อกล้ามเนื้อโค้ง ตั้งอยู่ใกล้กับกระเพาะอาหาร ทำหน้าที่สูบฉีดเลือดผ่านทางไซนัส (Sinuses) และหลอดเลือดไปยังส่วนต่างๆ ของร่างกาย รวมถึงส่งเลือดไปเลี้ยงผนังทูนิคด้วย