โชจิ นิชิกาวะ บิดาแห่งผลึกศาสตร์ในญี่ปุ่น

โชจิ นิชิกาวะ (ญี่ปุ่น: 西川 正治, 5 ธันวาคม พ.ศ. 2427 – 5 มกราคม พ.ศ. 2495) เป็นนักฟิสิกส์ชาวญี่ปุ่นผู้มีบทบาทสำคัญในการวางรากฐานและเป็นหนึ่งในผู้ก่อตั้งสาขาวิชาผลึกศาสตร์ (Crystallography) ในประเทศญี่ปุ่น

ประวัติการศึกษาและเส้นทางอาชีพ

นิชิกาวะเกิดในปี พ.ศ. 2427 ที่เมืองฮาจิโอจิ จังหวัดโตเกียว เป็นบุตรของพ่อค้าผ้าไหมรายสำคัญ เขาเติบโตในโตเกียวและเข้าศึกษาที่คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยโตเกียว (เดิมคือ Imperial University of Tokyo) โดยในช่วงแรกของการศึกษาระดับปริญญาเอกสาขาฟิสิกส์ภายใต้การดูแลของ ซูเอคิจิ คิโนชิตะ เขาให้ความสนใจในเรื่องกัมมันตภาพรังสี

ต่อมา นิชิกาวะได้รับแรงบันดาลใจจาก โทราฮิโกะ เทราดะ ให้หันมาสนใจด้านผลึกศาสตร์ ซึ่งในขณะนั้นกำลังเป็นที่นิยมไปทั่วโลกเนื่องจากการค้นพบวิธีการวิเคราะห์โครงสร้างโดยใช้การเลี้ยวเบนของรังสีเอกซ์ (X-ray diffraction) ผลงานตีพิมพ์ชิ้นแรกๆ ของเขาปรากฏในช่วงปี พ.ศ. 2456 ถึง 2458 ซึ่งเป็นช่วงเวลาเดียวกับที่ วิลเลียม เฮนรี แบรกก์ และ วิลเลียม ลอว์เรนซ์ แบรกก์ สองพ่อลูกนักฟิสิกส์ชาวอังกฤษผู้ได้รับรางวัลโนเบล กำลังบุกเบิกงานวิจัยในสาขานี้

ระหว่างปี พ.ศ. 2459 ถึง 2462 นิชิกาวะได้เดินทางไปศึกษาและทำงานที่มหาวิทยาลัยคอร์เนล สหรัฐอเมริกา โดยเขาได้เป็นที่ปรึกษาให้กับ ราล์ฟ ไวคอฟฟ์ นักศึกษาบัณฑิตศึกษาในขณะนั้น ก่อนจะเดินทางกลับญี่ปุ่นในปี พ.ศ. 2463 โดยในช่วงก่อนกลับ เขาได้ใช้เวลา 6 เดือนร่วมงานกับ วิลเลียม เอช. แบรกก์ ที่ University College London

เมื่อกลับถึงญี่ปุ่น นิชิกาวะได้นำกลุ่มวิจัยกลุ่มแรกที่สถาบันวิจัยทางกายภาพและเคมี (ปัจจุบันคือ RIKEN) และทำงานที่นั่นจนถึงปี พ.ศ. 2492 นอกจากนี้ ในปี พ.ศ. 2467 เขาได้รับแต่งตั้งเป็นศาสตราจารย์ที่มหาวิทยาลัยโตเกียว และปฏิบัติหน้าที่จนกระทั่งเกษียณอายุในปี พ.ศ. 2488

ผลงานทางวิทยาศาสตร์ที่สำคัญ

นิชิกาวะเป็นผู้บุกเบิกการประยุกต์ใช้กลุ่มปริภูมิ (Space groups) ในการกำหนดโครงสร้างของผลึก โดยใช้สารประกอบสปิเนล (Spinel compounds) เป็นตัวอย่าง นอกจากนี้ เขายังมีผลงานสำคัญอื่นๆ ได้แก่:

• การวิเคราะห์การเปลี่ยนเฟสของควอตซ์ (Phase transformation of quartz)
• การค้นพบหลักฐานเชิงทดลองเกี่ยวกับการเบี่ยงเบนจากกฎของฟรีเดล (Friedel's law) ในโครงสร้างผลึกบางประเภท

ในปี พ.ศ. 2493 นิชิกาวะได้ร่วมก่อตั้งสมาคมผลึกศาสตร์แห่งญี่ปุ่น (Crystallographic Society of Japan) และดำรงตำแหน่งประธานคนแรกจนกระทั่งเสียชีวิตในอีกสองปีต่อมา นอกจากนี้ เขายังเป็นอาจารย์ของ เซชิ คิคุจิ ผู้ซึ่งค้นพบ "เส้นคิคุจิ" (Kikuchi lines) ในการเลี้ยวเบนของอิเล็กตรอนในปี พ.ศ. 2471

รางวัลและการยอมรับ

นิชิกาวะได้รับเลือกให้เข้าเป็นสมาชิกของสถาบันวิจัยแห่งญี่ปุ่น (Japan Academy) ในปี พ.ศ. 2480 และได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์วัฒนธรรม (Order of Culture) ของญี่ปุ่นในปี พ.ศ. 2494 นอกจากนี้ เขายังได้รับเกียรติให้เป็นพลเมืองกิตติมศักดิ์ของเมืองฮาจิโอจิ บ้านเกิดของเขาด้วย

ชีวิตส่วนตัว

นิชิกาวะสมรสกับ คิคุ อายาอิ ซึ่งเป็นครู โดยมีบุตรด้วยกัน 5 คน (บุตรชาย 4 คน และบุตรสาว 1 คน) บุตรชายสองคนของเขาได้เดินตามรอยเท้าผู้เป็นพ่อเข้าสู่เส้นทางนักฟิสิกส์ ได้แก่ เท็ตสึจิ นิชิกาวะ (พ.ศ. 2469–2553) ผู้ร่วมก่อตั้งและอดีตผู้อำนวยการขององค์การวิจัยเครื่องเร่งอนุภาคพลังงานสูง (KEK) และ เคียวจิ นิชิกาวะ (เกิด พ.ศ. 2477) ศาสตราจารย์กิตติคุณแห่งมหาวิทยาลัยฮิโรชิมา ผู้เชี่ยวชาญด้านนิวเคลียร์ฟิวชันและพลาสมา

โชจิ นิชิกาวะ เสียชีวิตด้วยอาการอัมพาต (Apoplexy) ที่บ้านของเขาเมื่อวันที่ 5 มกราคม พ.ศ. 2495