ไซมอน คลาร์ก (Simon Clarke) นักสังคมวิทยาผู้เชี่ยวชาญด้านทฤษฎีสังคม

ไซมอน คลาร์ก (Simon Clarke) (26 มีนาคม 1946 – 27 ธันวาคม 2022) เป็นนักสังคมวิทยาชาวอังกฤษผู้มีความเชี่ยวชาญในด้านทฤษฎีสังคม, เศรษฐศาสตร์การเมือง, ความสัมพันธ์ด้านแรงงาน และประวัติศาสตร์ของสังคมวิทยา โดยเขามีความสนใจเป็นพิเศษในเรื่องความสัมพันธ์ด้านการจ้างงานในประเทศจีน เวียดนาม และกลุ่มประเทศอดีตสหภาพโซเวียต เขาเป็นศาสตราจารย์กิตติคุณด้านสังคมวิทยาที่มหาวิทยาลัยวอริก (University of Warwick)

ประวัติชีวิต

ไซมอน คลาร์ก เกิดเมื่อวันที่ 26 มีนาคม 1946 เป็นบุตรของ ทอม คลาร์ก นักเขียนบทชาวอังกฤษ และ ไดอาน่า กอร์ดอน ครูสอนภาษาอังกฤษในฐานะภาษาต่างประเทศ เขาเกิดในลอนดอนและใช้ชีวิตช่วงวัยเด็กในต่างประเทศ ก่อนจะเข้าเรียนที่โรงเรียน The Hall School และ Bryanston School

เขาศึกษาต่อด้านเศรษฐศาสตร์ที่ Clare College มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ และจบการศึกษาด้วยเกียรตินิยมอันดับหนึ่งในปี 1967 หลังจากนั้นเขาใช้เวลาหนึ่งปีในการสอนเศรษฐศาสตร์ที่ภาควิชาเศรษฐศาสตร์การเมืองของ University College London ก่อนจะเริ่มศึกษาต่อระดับปริญญาเอกที่มหาวิทยาลัยเอสเซกซ์ (University of Essex) ภายใต้การดูแลของ อลาสแดร์ แมคอินไทร์ (Alasdair MacIntyre) โดยวิทยานิพนธ์ของเขาชื่อว่า The Structuralism of Claude Lévy-Strauss

ในปี 1972 คลาร์กเข้าร่วมภาควิชาสังคมวิทยาที่มหาวิทยาลัยวอริก ซึ่งเขาปฏิบัติหน้าที่จนกระทั่งเกษียณอายุในปี 2009 นอกจากนี้เขายังเป็นหัวหน้าโครงการวิจัยรัสเซียที่วอริก และผู้อำนวยการสถาบันวิจัยความสัมพันธ์ด้านแรงงานเปรียบเทียบ (Institute for Comparative Labour Relations) ในมอสโก

ไซมอน คลาร์ก เสียชีวิตเมื่อวันที่ 27 ธันวาคม 2022 ในวัย 76 ปี

เศรษฐศาสตร์การเมืองและทฤษฎีสังคม

ในช่วงทศวรรษ 1970 และ 1980 ไซมอน คลาร์ก เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางจากผลงานด้านทฤษฎีสังคมและเศรษฐศาสตร์การเมือง งานในช่วงแรกของเขามุ่งเน้นไปที่รากเหง้าของสังคมวิทยาสมัยใหม่ โดยวิพากษ์วิจารณ์ลัทธิโครงสร้างนิยม (Structuralism) และสำรวจประวัติศาสตร์ของสาขาวิชานี้ตั้งแต่จุดเริ่มต้นในเศรษฐศาสตร์การเมืองแบบคลาสสิกจนถึงรูปแบบสมัยใหม่

ในช่วงเวลานี้ คลาร์กได้ทำงานเกี่ยวกับทฤษฎีวิกฤตการณ์ (Crisis Theory) ในหนังสือ Marx's Theory of Crisis เขาโต้แย้งว่า มาร์กซ์ไม่ได้นำเสนอทฤษฎีวิกฤตการณ์ในลักษณะของสูตรสำเร็จ แต่เป็นการนำเสนอรากฐานที่แตกต่างอย่างสิ้นเชิงจากการวิเคราะห์เศรษฐกิจทุนนิยมที่เศรษฐศาสตร์กระแสหลักใช้

เขาได้สรุปว่า การถกเถียงระหว่างทฤษฎีความไม่สมดุล (Disproportionality), ทฤษฎีการบริโภคไม่เพียงพอ (Underconsumptionist) และทฤษฎีอัตรากำไรที่ลดลง (Falling rate of profit) เป็นเพียงเรื่องรอง สาเหตุที่แท้จริงของวิกฤตการณ์เกิดจากความขัดแย้งพื้นฐานของระบบทุนนิยม นั่นคือความขัดแย้งระหว่างการผลิตสิ่งของและการผลิตมูลค่า โดยที่การผลิตสิ่งของถูกทำให้เป็นรองจากการผลิตมูลค่า

หนังสือ Marx's Theory of Crisis ตีพิมพ์ในปี 1994 และงานของเขามีอิทธิพลอย่างมากต่อประเพณี Open Marxist

ความสัมพันธ์ด้านแรงงานในยุคหลังโซเวียต

ในปี 1990 ไซมอน คลาร์ก ได้บรรยายชุดหนึ่งให้กับกลุ่มนักสังคมวิทยาโซเวียตรุ่นเยาว์ที่สถาบันเยาวชนในมอสโก ซึ่งนำไปสู่การก่อตั้งสถาบันวิจัยความสัมพันธ์ด้านแรงงานเปรียบเทียบ (Institute for Comparative Labour Relations หรือ ISITO) ซึ่งเป็นโครงการความร่วมมือระหว่างนักวิชาการชาวอังกฤษและรัสเซีย เพื่อศึกษาตลาดแรงงานในประเทศหลังโซเวียต

สิ่งที่ทำให้ ISITO แตกต่างจากโครงการวิจัยอื่นในขณะนั้นคือ การให้ความสำคัญกับการเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพ (Qualitative Data) ควบคู่ไปกับข้อมูลเชิงปริมาณ ซึ่งงานส่วนใหญ่ใช้การศึกษากรณีศึกษาของวิสาหกิจอุตสาหกรรม และการสำรวจที่อิงตามข้อมูลเชิงคุณภาพ

จากการทำงานร่วมกับ Sarah Ashwin และ Valary Yakubovich คลาร์กตั้งข้อสังเกตว่าข้อมูลจาก ISITO ให้หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่เข้มงวดเกี่ยวกับสมมติฐานหลายประการ สิ่งที่น่าประหลาดใจคือ องค์กรต่างๆ ในรัสเซียหลังยุคสังคมนิยม รวมถึงสหภาพแรงงานและการจัดการอุตสาหกรรม ยังคงผลิตซ้ำวัฒนธรรมและแนวปฏิบัติของยุคโซเวียตอย่างต่อเนื่อง

นอกจากนี้ งานวิจัยของ Lena Varshaveskaya ในปี 1998 ยังหักล้างสมมติฐานที่ว่าเกษตรกรรมในครัวเรือนเป็นทางรอดของคนจน แต่กลับพบว่ากิจกรรมดังกล่าวเป็นกิจกรรมยามว่างของผู้ที่มีฐานะดีกว่า

คลาร์กสรุปว่า ปัจจัยเชิงสถาบันมีอิทธิพลเหนือปัจจัยด้านตลาดในการกำหนดความแตกต่างของค่าจ้าง ซึ่งเป็นการสนับสนุนข้อโต้แย้งของนักวิชาการด้านความสัมพันธ์ด้านแรงงานที่ถูกลืมไป และท้าทายความเชื่อของนักเศรษฐศาสตร์แรงงาน

ในปี 1998 โครงการวิจัยนี้ได้ขยายขอบเขตครอบคลุมถึงสหภาพแรงงานหลังสังคมนิยมในจีนและเวียดนาม และการสัมมนา ISITO ครั้งสุดท้ายจัดขึ้นในเดือนมีนาคม 2014