ระบบเลือกตั้งแบบคะแนนถ่ายโอนได้ (Single Transferable Vote - STV) คืออะไร?
สรุปใจความสำคัญ
- ระบบ STV ใช้การลงคะแนนแบบจัดลำดับความชอบ (Ranked Choice) แทนการเลือกเพียงคนเดียว
- คะแนนเสียงจะถูกถ่ายโอนไปยังผู้สมัครลำดับถัดไปหากผู้สมัครอันดับหนึ่งได้รับเลือกหรือถูกคัดออก
- มีเป้าหมายเพื่อสร้างความเป็นสัดส่วน (Proportional Representation) ในเขตเลือกตั้งที่มีหลายที่นั่ง
ระบบเลือกตั้งแบบคะแนนถ่ายโอนได้ (Single Transferable Vote หรือ STV) หรือที่รู้จักในชื่อ Proportional-Ranked Choice Voting (P-RCV) เป็นระบบการเลือกตั้งแบบหลายที่นั่งที่ออกแบบมาเพื่อให้เกิดความเป็นสัดส่วน (Proportional Representation) โดยผู้ลงคะแนนแต่ละคนจะไม่ได้เลือกเพียงผู้สมัครคนเดียว แต่จะทำการ จัดลำดับความชอบ (Ranked Ballot) ของผู้สมัครที่ตนเองต้องการให้ได้รับเลือก
หลักการทำงานของระบบ STV
ในระบบ STV ผู้ลงคะแนนจะระบุลำดับความชอบ เช่น ลำดับที่ 1, 2, 3 ไปเรื่อยๆ หากผู้สมัครที่ผู้ลงคะแนนเลือกเป็นอันดับ 1 ได้รับคะแนนเสียงเกินกว่า โควตา (Quota) ที่กำหนดไว้ หรือถูกคัดออกเนื่องจากมีคะแนนน้อยที่สุด คะแนนเสียงนั้นจะถูก ถ่ายโอน (Transfer) ไปยังผู้สมัครลำดับถัดไปที่ผู้ลงคะแนนระบุไว้ในบัตรเลือกตั้ง
การจัดการคะแนนเสียงส่วนเกินและคะแนนเสียงที่สูญเปล่า
เป้าหมายหลักของ STV คือการทำให้ทุกคะแนนเสียงมีค่าและลดจำนวนคะแนนเสียงที่สูญเปล่า (Wasted Votes) โดยมีกลไกดังนี้:
- คะแนนส่วนเกิน (Surplus Votes): หากผู้สมัครคนใดได้รับคะแนนเสียงเกินโควตาที่จำเป็นในการได้รับเลือก คะแนนส่วนที่เกินจะถูกถ่ายโอนไปยังผู้สมัครลำดับถัดไปตามสัดส่วน
- การคัดออก (Elimination): หากไม่มีผู้สมัครคนใดถึงโควตา ผู้สมัครที่มีคะแนนน้อยที่สุดจะถูกคัดออก และคะแนนของเขาจะถูกถ่ายโอนไปยังลำดับถัดไปของผู้ลงคะแนน
ข้อดีและข้อเสียของระบบ STV
| ข้อดี | ข้อเสีย |
|---|---|
| สะท้อนความต้องการของผู้มีสิทธิเลือกตั้งได้อย่างแม่นยำ | กระบวนการนับคะแนนมีความซับซ้อนและใช้เวลานาน |
| ลดการลงคะแนนเชิงยุทธศาสตร์ (Strategic Voting) | ผู้ลงคะแนนบางส่วนอาจสับสนกับวิธีการจัดลำดับ |
| ส่งเสริมให้ผู้สมัครหาเสียงแบบประนีประนอมเพื่อเป็นตัวเลือกอันดับสอง | ต้องการการจัดการและซอฟต์แวร์นับคะแนนที่มีประสิทธิภาพ |
บทสรุป
ระบบ STV เป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพในการสร้างตัวแทนที่หลากหลายในสภา โดยให้ความสำคัญกับเจตจำนงของผู้ลงคะแนนมากกว่าการจัดกลุ่มพรรคการเมืองแบบตายตัว ทำให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งมีอำนาจในการตัดสินใจเลือกตัวบุคคลที่เหมาะสมที่สุดตามลำดับความชอบของตนเอง
คำถามที่พบบ่อย
ระบบ STV แตกต่างจากการเลือกตั้งแบบเสียงข้างมากธรรมดาอย่างไร?
ในระบบเสียงข้างมากธรรมดา คะแนนจะตกเป็นของผู้สมัครที่ได้คะแนนสูงสุดเพียงคนเดียวและคะแนนที่เหลือจะสูญเปล่า แต่ในระบบ STV คะแนนจะถูกถ่ายโอนไปยังตัวเลือกถัดไป ทำให้คะแนนเสียงส่วนใหญ่ของผู้ลงคะแนนถูกนำมาใช้ประโยชน์ในการเลือกตัวแทนได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น
โควตา (Quota) ในระบบ STV คืออะไร?
โควตาคือจำนวนคะแนนขั้นต่ำที่ผู้สมัครต้องได้รับเพื่อให้ได้รับเลือกตั้งเป็นตัวแทน โดยคำนวณจากจำนวนคะแนนเสียงทั้งหมดหารด้วยจำนวนที่นั่งที่มีอยู่บวกหนึ่ง (ตามสูตร Droop Quota) ซึ่งช่วยให้มั่นใจว่าผู้สมัครที่ได้รับการสนับสนุนจากกลุ่มคนจำนวนมากจริงๆ จะได้รับเลือก
ถ้าฉันเลือกผู้สมัครที่ฉันไม่ชอบเลยเป็นอันดับ 2 จะเกิดอะไรขึ้น?
คะแนนของคุณจะถูกถ่ายโอนไปยังอันดับ 2 ก็ต่อเมื่อผู้สมัครอันดับ 1 ของคุณได้รับเลือกหรือถูกคัดออก และหากคุณไม่ระบุลำดับความชอบต่อ หรือระบุผู้สมัครที่คุณไม่ชอบ ให้คะแนนของคุณจะหยุดการถ่ายโอนเมื่อถึงจุดที่คุณไม่ต้องการระบุต่อ
บทความที่เกี่ยวข้อง
01บุคคลสำคัญบุคคลสำคัญ
George Orwell นักเขียนผู้เปิดโปงความจริงและต่อต้านเผด็จการ
อ่านบทความฉบับเต็มอ่านต่อ →
02การเมืองการเมือง
พรรคการเมือง กลไกสำคัญในการขับเคลื่อนการปกครองและระบอบประชาธิปไตย
อ่านบทความฉบับเต็มอ่านต่อ →
03การเมืองการเมือง