จีนวิทยา การศึกษาด้านวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ และภาษาจีน

จีนวิทยา หรือที่รู้จักกันในชื่อ การศึกษาด้านจีน (China studies) เป็นสาขาวิชาการที่มุ่งเน้นการศึกษาเกี่ยวกับประเทศจีน ทั้งในด้านวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ และภาษา โดยเป็นสาขาย่อยของเอเชียตะวันออกศึกษา ซึ่งครอบคลุมการวิจัยในด้านสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ในทุกหัวข้อที่เกี่ยวข้องกับจีน

จุดเน้นของการศึกษา

จีนวิทยามุ่งเน้นการศึกษาอารยธรรมจีนผ่านมุมมองที่หลากหลาย ดังนี้:

• ภาษาศาสตร์: การศึกษาภาษาจีนทั้งในรูปแบบดั้งเดิมและสมัยใหม่
• ประวัติศาสตร์: การวิเคราะห์เหตุการณ์สำคัญและการเปลี่ยนแปลงของสังคมจีน
• วัฒนธรรมและวรรณกรรม: การศึกษาผลงานเขียนและวิถีชีวิต
• ปรัชญา: การวิเคราะห์แนวคิดทางความคิด เช่น ขงจื๊อและเต๋า
• ศิลปะและดนตรี: การศึกษาความงามและสุนทรียศาสตร์ของจีน
• วิทยาศาสตร์และภาพยนตร์: การศึกษาพัฒนาการทางเทคโนโลยีและสื่อบันเทิง

คำศัพท์และที่มา

คำว่า Sinology และ Sinologist ถูกสร้างขึ้นในช่วงปี ค.ศ. 1838 โดยมีรากศัพท์มาจากภาษาละตินตอนปลาย Sinae ซึ่งมาจากภาษากรีก และภาษาอาหรับ Sin ซึ่งท้ายที่สุดมีที่มาจากคำว่า Qin (ฉิน) ตามชื่อราชวงศ์ฉินนั่นเอง

ความแตกต่างในการเรียกชื่อ

ในบริบทของการศึกษาพื้นที่ (Area Studies) การใช้งานในยุโรปและสหรัฐอเมริกามีความแตกต่างกัน:

• ในยุโรป: มักเรียกจีนวิทยาว่า "การศึกษาด้านจีน" (Chinese studies)
• ในสหรัฐอเมริกา: จีนวิทยามักถูกมองว่าเป็นสาขาย่อยของการศึกษาด้านจีน

จีนวิทยาในภูมิภาคต่างๆ

จีนวิทยาในญี่ปุ่น (Kangaku)

ในญี่ปุ่น จีนวิทยาถูกเรียกว่า Kangaku ซึ่งถูกแยกออกจาก Kokugaku (การศึกษาด้านญี่ปุ่น) และ Yōgaku (การศึกษาด้านตะวันตก)

จีนวิทยาในจีน (Guóxué และ Hànxué)

ในจีนสมัยใหม่ การศึกษาเรื่องราวที่เกี่ยวข้องกับจีนจะถูกเรียกว่า Guóxué (国学 - การศึกษาแห่งชาติ) ส่วนการศึกษาจีนวิทยาโดยชาวต่างชาติจะถูกแปลว่า Hànxué (汉学 - ฮั่นเสวีย หรือ การศึกษาด้านฮั่น)

ประวัติศาสตร์จีนวิทยาในโลกตะวันตก

ยุคเริ่มแรกและยุคสมัยใหม่ตอนต้น

ชาวตะวันตกกลุ่มแรกๆ ที่ศึกษาภาษาจีนอย่างจริงจังคือกลุ่มมิชชันนารีชาวโปรตุเกส สเปน และอิตาลี ในศตวรรษที่ 16 ซึ่งส่วนใหญ่เป็นคณะเยซูอิตและโดมินิกันที่ต้องการเผยแผ่ศาสนาคริสต์นิกายคาทอลิก

มัตเตโอ ริชชี (Matteo Ricci) เป็นบุคคลสำคัญในยุคนี้ เขาเดินทางถึงกวางโจวในปี 1583 และใช้เวลาที่เหลือของชีวิตในจีน โดยเขาไม่ได้มองว่าชาวจีนเป็นเพียงผู้ที่ไม่มีศาสนา แต่เขามองว่าชาวจีนเป็น "ปัญญาชนที่สามารถเข้าถึงได้ผ่านการเรียนรู้" ริชชีจึงศึกษาคัมภีร์ขงจื๊อเพื่อนำเสนอหลักคำสอนของคาทอลิกและวิทยาการตะวันตกโดยใช้คำศัพท์ของชาวจีนเอง

ศตวรรษที่ 18 ยุคแห่งการรู้แจ้ง

ในช่วงยุคแห่งการรู้แจ้ง (Age of Enlightenment) นักจีนวิทยาเริ่มนำปรัชญา จริยธรรม ระบบกฎหมาย และสุนทรียศาสตร์ของจีนเข้าสู่โลกตะวันตก แม้ว่างานเขียนในยุคนั้นอาจจะไม่สมบูรณ์หรือขาดหลักการทางวิทยาศาสตร์ แต่ก็ได้สร้างแรงบันดาลใจให้เกิดกระแส Chinoiserie (ศิลปะแบบจีน) และการถกเถียงเปรียบเทียบระหว่างวัฒนธรรมจีนและตะวันตก

ปัญญาชนยุโรป เช่น วอลแตร์ (Voltaire) และ ไลบ์นิซ (Leibniz) ให้ความสนใจในจีนอย่างมาก โดยเฉพาะในด้านการปกครองและจริยธรรม

ศตวรรษที่ 19 การสถาปนาเป็นวิชาการ

ในปี 1814 ได้มีการจัดตั้งตำแหน่งศาสตราจารย์ด้านภาษาจีนและแมนจูที่ Collège de France โดย ฌอง-ปิแอร์ อาเบล-เรมูซา (Jean-Pierre Abel-Rémusat) กลายเป็นศาสตราจารย์ด้านภาษาจีนคนแรกในยุโรป หลังจากนั้น จีนวิทยาได้ขยายตัวเข้าสู่เยอรมนีและอังกฤษ โดยมีการแปลคัมภีร์โบราณและการวิจัยเชิงลึกมากขึ้น