โซคราตีสแห่งคอนสแตนติโนเปิล นักประวัติศาสตร์ศาสนจักรยุคแรก

โซคราตีสแห่งคอนสแตนติโนเปิล (ค.ศ. 380 – หลังปี 439) หรือที่รู้จักในชื่อ โซคราตีส สโคลัสติกัส (Socrates Scholasticus) เป็นนักประวัติศาสตร์ศาสนจักรชาวกรีกในคริสต์ศตวรรษที่ 5 ซึ่งมีชีวิตอยู่ในยุคเดียวกับโซโซเมน (Sozomen) และธีโอโดเรต (Theodoret) ผลงานที่โดดเด่นที่สุดของเขาคือ Historia Ecclesiastica หรือ "ประวัติศาสตร์ศาสนจักร" ซึ่งบันทึกเหตุการณ์ทางศาสนาและสังคมในช่วงปี ค.ศ. 305 ถึง 439

ชีวิตและภูมิหลัง

โซคราตีสเกิดที่เมืองคอนสแตนติโนเปิล ข้อมูลเกี่ยวกับชีวิตส่วนตัวของเขามีอยู่อย่างจำกัด โดยส่วนใหญ่รวบรวมได้จากบันทึกในหนังสือประวัติศาสตร์ของเขาเอง เขาแตกต่างจากยูเซบิอุสแห่งซีซาเรีย (Eusebius of Caesarea) ซึ่งเป็นต้นแบบในการเขียน โดยโซคราตีสให้ความสำคัญกับบทบาทของจักรพรรดิในกิจการของศาสนจักรและการผสมผสานประวัติศาสตร์ทางโลกเข้ากับประวัติศาสตร์ทางศาสนา

อาจารย์ของเขาคือ เฮลลาดีอุส (Helladius) และ แอมโมเนียส (Ammonius) ซึ่งเป็นนักไวยากรณ์ที่เดินทางมาจากอเล็กซานเดรีย หลังจากเหตุการณ์ความวุ่นวายและการทำลายวิหารเซราเพียม (Serapeum) ในปี ค.ศ. 391

แม้จะมีการสันนิษฐานว่าเขาอาจจะเคยศึกษาจากโทรอยลัส (Troilus) นักโซฟิสต์ แต่ก็ไม่มีหลักฐานยืนยันแน่ชัด ส่วนอาชีพของเขานั้น คาดว่าเขาเป็นฆราวาสมากกว่าจะเป็นนักบวช ในช่วงปีหลังๆ ของชีวิต เขาได้เดินทางไปยังหลายพื้นที่ เช่น ปาฟลาโกเนีย (Paphlagonia) และไซปรัส (Cyprus)

ผลงาน Historia Ecclesiastica

หนังสือ Historia Ecclesiastica ครอบคลุมเหตุการณ์ตั้งแต่ปี ค.ศ. 305 ถึง 439 โดยเชื่อว่าเขียนเสร็จสิ้นในปี ค.ศ. 439 หรือหลังจากนั้นไม่นาน ในรัชสมัยของจักรพรรดิธีโอโดซียุสที่ 2 (Theodosius II) จุดประสงค์ของเขาคือการเขียนต่อจากงานของยูเซบิอุส โดยใช้ภาษากรีกที่เรียบง่ายเพื่อเล่าถึงสิ่งที่คริสตจักรประสบตั้งแต่สมัยของจักรพรรดิคอนสแตนตินเป็นต้นมา

ความโดดเด่นของงานเขียน

• ความสมดุลและเป็นกลาง: โซคราตีสระมัดระวังในการใช้คำยกย่องที่เกินจริง และเขายังวิจารณ์ยูเซบิอุสที่ยกย่องจักรพรรดิคอนสแตนตินมหาราชมากเกินไปในงานเขียน Vita Constantini
• การบันทึกเรื่องไฮพาเทีย: งานของเขาเป็นหนึ่งในแหล่งข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับ ไฮพาเทีย (Hypatia) นักคณิตศาสตร์และนักปรัชญาหญิงแห่งอเล็กซานเดรียที่ถูกสังหารอย่างโหดเหี้ยม โซคราตีสระบุว่าการตายของเธอมีแรงจูงใจทางการเมือง โดยเป็นการต่อสู้ระหว่างเจ้าเมืองโอเรสเทส (Orestes) และพระสังฆราชไซริล (Cyril) แห่งอเล็กซานเดรีย และเขาได้ประณามการสังหารหมู่ครั้งนี้ว่าขัดกับจิตวิญญาณของคริสต์ศาสนาอย่างสิ้นเชิง
• มุมมองต่อกลุ่มต่างๆ: แม้จะถูกมองว่าเป็นผู้ติดตามลัทธิโนวาเทียน (Novatianism) เนื่องจากเขาเขียนถึงกลุ่มนี้ด้วยความเมตตา แต่เขายืนยันว่าตนเองเป็นส่วนหนึ่งของศาสนจักรหลัก

การสืบทอดและฉบับแปล

งานเขียนของโซคราตีสได้รับการแก้ไขและจัดพิมพ์หลายครั้ง โดยฉบับภาษากรีกครั้งแรกถูกแก้ไขโดย โรเบิร์ต เอสเทียน (Robert Estienne) ในปี ค.ศ. 1544 และมีการแปลเป็นภาษาละตินโดย โยฮันเนส คริสโตฟอร์สัน (Johannes Christophorson) ในปี ค.ศ. 1612 นอกจากนี้ยังมีฉบับแปลภาษาอังกฤษโดย เอ. ซี. เซนอส (A. C. Zenos) ในชุด Nicene and Post-Nicene Fathers