จิตวิญญาณในฐานะพลังขับเคลื่อนชีวิต

ในทางศาสนาและปรัชญา จิตวิญญาณ (Spirit) ถูกนิยามว่าเป็นหลักการสำคัญหรือสารัตถะที่ขับเคลื่อนชีวิต (Animating Essence) ภายในมนุษย์ หรือในบางทัศนะหมายถึงสิ่งมีชีวิตทั้งหมด แม้ว่ามุมมองต่อจิตวิญญาณจะแตกต่างกันไปตามระบบความเชื่อ แต่เมื่อมีการเปรียบเทียบระหว่าง "จิตวิญญาณ" (Spirit) และ "ดวงวิญญาณ" (Soul) จิตวิญญาณมักถูกมองว่าเป็นพลังธรรมชาติพื้นฐาน หลักการ หรือสสารชนิดหนึ่ง ในขณะที่ดวงวิญญาณถูกใช้เพื่ออธิบายโครงสร้างของจิตสำนึกในปัจเจกบุคคล ซึ่งในมนุษย์จะรวมถึงบุคลิกภาพด้วย นอกจากนี้ จิตวิญญาณในฐานะสสารยังถูกนำไปเปรียบเทียบกับสสารทางกายภาพ โดยมักถูกมองว่ามีความละเอียดอ่อนกว่า

นิรุกติศาสตร์และที่มาของคำ

คำว่า spirit ในภาษาอังกฤษมีที่มาจากภาษาฝรั่งเศสโบราณ esperit ซึ่งรับมาจากภาษาละติน spīritus ที่มีความหมายดั้งเดิมว่า "ลมหายใจ" หรือ "การหายใจ" และต่อมาได้ขยายความหมายไปถึง จิตวิญญาณ ดวงวิญญาณ ความกล้าหาญ และพละกำลัง โดยมีรากศัพท์มาจากภาษาโปรโต-อินโด-ยูโรเปียน (s)peis-

ในภาษาละติน คำว่า spīritus มีความแตกต่างจากคำว่า anima ซึ่งแม้จะมีรากศัพท์ที่เกี่ยวข้องกับการหายใจเช่นกัน แต่ anima ได้พัฒนาความหมายไปในทาง "ดวงวิญญาณ" (Soul) มากกว่า ความแตกต่างนี้สะท้อนให้เห็นในภาษากรีกคลาสสิกที่แยกคำว่า psykhē (ดวงวิญญาณ) และ pneuma (จิตวิญญาณ/ลมหายใจ) ซึ่งทั้งสองคำมีความเชื่อมโยงกับการหายใจเช่นกัน

แนวคิดที่เกี่ยวข้องในภาษาอื่น

• ภาษาจีน: มีแนวคิดเรื่อง หลิง (Ling) และ หุน (Hun) (靈魂)
• ภาษาสันสกฤต: มีแนวคิดเรื่อง อากาศ (Akasha), อาตมัน (Atman) และ ปราณ (Prana)
• ภาษาเยอรมันและฝรั่งเศส: คำว่า Geist (เยอรมัน) และ l'esprit (ฝรั่งเศส) มักมีความหมายเชื่อมโยงกับทั้งจิตวิญญาณและจิตใจ (Mind)
• ภาษาฮีบรูและอาหรับ: ในภาษาฮีบรู คำว่า ruach (ลม/จิตวิญญาณ) มักถูกนำมาเปรียบเทียบกับ nephesh หรือ neshama (ดวงวิญญาณ) เช่นเดียวกับในภาษาอาหรับที่ใช้คำว่า rūḥ ตรงข้ามกับ nafs

มุมมองจากความเชื่อและปรัชญาต่างๆ

ปรัชญากรีกโบราณ

ในทางการแพทย์และปรัชญากรีกโบราณ pneuma (แปลตรงตัวว่า ลมหายใจ) ถูกเชื่อว่าเป็นพลังที่ขับเคลื่อนสิ่งมีชีวิต โดยเพลโต (Plato) พิจารณาว่าจิตวิญญาณเป็นหนึ่งในสามส่วนของดวงวิญญาณมนุษย์ ส่วนในลัทธิสโตอิก (Stoicism) จิตวิญญาณถูกมองว่าเป็นพลังที่แผ่ซ่านไปทั่วจักรวาลและมักถูกระบุว่าเป็นพระเจ้า โดยเชื่อว่าดวงวิญญาณ (psyche) เป็นรูปแบบหนึ่งของ pneuma ที่พบในมนุษย์และสัตว์ แต่ไม่พบในพืช

มุมมองทางคริสต์ศาสนา

ในพันธสัญญาใหม่ของคริสต์ศาสนา คำว่า pneuma ถูกใช้เพื่อสื่อถึง "จิตวิญญาณ" และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง "พระวิญญาณบริสุทธิ์" (Holy Spirit) อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์ระหว่างแนวคิดนี้กับจิตวิญญาณในศาสนาอื่นยังเป็นที่ถกเถียง นักเทววิทยาบางท่าน เช่น Erik Konsmo มองว่าไม่มีความสัมพันธ์ระหว่าง pneuma ในปรัชญากรีกและ pneuma ในคริสต์ศาสนา นอกเหนือจากการใช้คำเดียวกัน

นอกจากนี้ ในกลุ่มความเชื่อสมัยใหม่ เช่น คริสเตียนไซเอนซ์ (Christian Science) คำว่า "Spirit" ถูกใช้เป็นหนึ่งในเจ็ดคำพ้องความหมายของพระเจ้า ในขณะที่ศาสนจักรของพระเยซูคริสต์แห่งวิสุทธิชนยุคสุดท้าย (LDS) โดยโจเซฟ สมิธ จูเนียร์ มองว่าจิตวิญญาณไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีรูปร่าง แต่เป็นสสารที่มีความละเอียดและบริสุทธิ์มากจนต้องใช้ดวงตาที่บริสุทธิ์จึงจะมองเห็นได้ โดยนิยามว่า "ดวงวิญญาณ" คือการรวมกันของจิตวิญญาณและร่างกาย

แนวคิดในยุโรปศตวรรษที่ 17

ในช่วงต้นศตวรรษที่ 17 นักวิทยาศาสตร์และนักปรัชญาอย่าง วิลเลียม ฮาร์วีย์ (William Harvey) และ เรเน เดส์การ์ตส์ (René Descartes) ยังคงสันนิษฐานว่ามี "จิตวิญญาณแห่งชีวิต" (Vital Spirit) หรือ "พลังชีวิต" (Vital Force) อยู่ในตำแหน่งพิเศษภายในร่างกาย ซึ่งทำหน้าที่ขับเคลื่อนร่างกายทั้งหมด เปรียบเสมือนเครื่องยนต์ที่ขับเคลื่อนเครื่องจักรในโรงงาน

วิญญาณนิยม (Animism) และวัฒนธรรมตะวันออก

ในความเชื่อแบบวิญญาณนิยม เช่น ศาสนาชินโตของญี่ปุ่น หรือความเชื่อดั้งเดิมในแอฟริกา จะเน้นไปที่สิ่งเหนือธรรมชาติที่เชื่อมโยงกับพืช สัตว์ หรือลักษณะทางภูมิศาสตร์ (เช่น คามิ ในญี่ปุ่น) ซึ่งมักถูกแปลเป็นคำว่า "spirit" ในภาษาอังกฤษ

ในวัฒนธรรมจีน แนวคิดเรื่อง ชี่ (Qi) คือพลังชีวิตที่ก่อตัวเป็นพื้นฐานของสรรพสิ่งและขับเคลื่อนการทำงานของร่างกายและจักรวาล ซึ่งมีความใกล้เคียงกับแนวคิดเรื่องจิตวิญญาณในฐานะพลังขับเคลื่อนชีวิต